فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجانهشدار نمایندهٔ مجلس اسلامی ایران: پیمان دفاعی سهجانبه امنیت عربستان را تأمین نمیکند.به گزارش خبرگزاری فرانسه، در پی تحولات اخیر منطقه و همزمان با تشدید درگیریها در خاورمیانه و اوجگیری دوبارهٔ مناقشه در یمن، توافقی که شبکهٔ خبری العربیه آن را «پیمان دفاع مشترک مکه» نامید به امضای سران سه کشور رسیده است…
وزارت امور خارجهٔ پاکستان و شبکهٔ العربیه ضمن تأیید این خبر، امضای این پیمان را گامی در مسیر همپیمانی و تقویت همکاریهای نظامی و دفاعی میان این سه کشور منطقه عنوان کردند.
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز جمعه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ در مکه پیمان دفاع متقابلی امضا کردند که براساس آن، هر حمله مسلحانه به یکی از این سه کشور، حمله به هر سه تلقی خواهد شد. این توافق در شرایطی امضا شده است که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به سراسر منطقه گسترش یافته و عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس با حملات موشکی و پهپادی و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی روبهرو شدهاند.
«توافقنامه دفاع مشترک مکه» را محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، امضا کردند. در بیانیه مشترک سه کشور آمده است این پیمان با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه تجاوز و گسترش همهجانبه همکاریهای دفاعی میان سه کشور منعقد شده است.
با این حال، متن منتشرشده جزئیات تعهدات نظامی هر کشور را روشن نمیکند و مشخص نیست در صورت حمله به یکی از اعضا، دو کشور دیگر تا چه اندازه ملزم به ورود مستقیم به جنگ خواهند بود. یک مقام ترکیه این توافق را «صرفاً دفاعی» توصیف کرده و گفته است پیمان مکه علیه کشور مشخصی تنظیم نشده، قراردادهای دوجانبه یا چندجانبه پیشین اعضا را لغو نمیکند و امکان پیوستن دیگر کشورهای منطقه به آن نیز وجود دارد.
رسانههای ترکیه گزارش دادهاند همکاریهای پیشبینیشده میتواند رزمایش و آموزش مشترک، انتقال فناوری نظامی و تبادل اطلاعات امنیتی را دربرگیرد، اما این موارد هنوز بهطور رسمی و با جزئیات اعلام نشدهاند. پیوستن ترکیه همچنین این پرسش را مطرح کرده است که تعهدات تازه آنکارا چگونه با عضویت این کشور در ناتو هماهنگ خواهد شد. مقامهای ترکیه تأکید کردهاند پیمان مکه تعهدات پیشین این کشور را نقض نمیکند.
مقامهای سه کشور کوشیدهاند از معرفی این پیمان بهعنوان یک محور نظامی سنی یا زمینهای برای رقابت هستهای جلوگیری کنند. رائد کرملی، معاون وزیر خارجه عربستان در امور دیپلماسی عمومی، گفته است توافق مکه نه تلاشی برای تشکیل یک بلوک فرقهای است و نه با بلندپروازی هستهای یا مسابقه تسلیحاتی ارتباط دارد. پاکستان نیز پیشتر گفته بود تسلیحات هستهای این کشور در پیمان دوجانبه با عربستان مطرح نبوده است.
با وجود این توضیحات، ترکیب تواناییهای سه کشور به توافق مکه اهمیت ویژهای میبخشد. ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو و یک صنعت نظامی رو به گسترش را در اختیار دارد؛ پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است و عربستان نیز یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت و از ثروتمندترین دولتهای منطقه به شمار میرود. این سه کشور همچنین از متحدان یا شرکای قدیمی ایالات متحده هستند، اما تحولات اخیر تردیدهایی جدی درباره قابلیت اتکای تضمینهای امنیتی واشنگتن در منطقه ایجاد کرده است.
تازهترین اطلاعات نشان میدهد امضای پیمان همزمان با افزایش فوری نگرانیهای امنیتی عربستان صورت گرفته است. یک مقام ارشد سعودی شامگاه پنجشنبه گفت اطلاعات گردآوریشده از سوی عربستان، آمریکا و چند کشور منطقه از احتمال حملات هماهنگ شبهنظامیان عراقی از شمال و حوثیهای یمن از جنوب حکایت دارد. ریاض مدعی است این عملیات با نظارت سپاه پاسداران تدارک دیده میشود و ممکن است تأسیسات انرژی، بنادر، فرودگاهها و دیگر مراکز اقتصادی و غیرنظامی عربستان را هدف قرار دهد. ایران و حوثیها بلافاصله به این ادعا واکنش نشان ندادند.
روز پنجشنبه در حمله به استان نجران در جنوب عربستان ۱۱ غیرنظامی، از جمله شهروندان سعودی، یمنی، مصری و پاکستانی زخمی شدند. همزمان حملات موشکی و پهپادی حوثیها به نیروهای دولت مورد حمایت عربستان در یمن دهها کشته بر جا گذاشت و روز جمعه نیز سه تن دیگر در حمله به یک اردوگاه نظامی در مأرب کشته شدند. تشدید درگیریها عملاً آتشبس نانوشتهای را که از سال ۲۰۲۲ بخش بزرگی از مرز عربستان و یمن را آرام نگاه داشته بود، از میان برده است.
پیمان سهجانبه مکه بر پایه همکاریهای نظامی دیرینه میان اعضای آن شکل گرفته است. عربستان و پاکستان در شهریور ۱۴۰۴ پیمان دفاع متقابلی امضا کرده بودند که همان اصل «حمله به یکی، حمله به هر دو» را دربر داشت. پاکستان طی دهههای گذشته نیروهای سعودی را آموزش داده و براساس گزارش رویترز، در جریان جنگ کنونی حدود هشت هزار نیروی نظامی، جنگنده، پهپاد و یک سامانه پدافند هوایی در عربستان مستقر کرده است. ترکیه و پاکستان نیز در زمینه آموزش نظامی، مبادله کشتیهای جنگی و هواپیماهای آموزشی همکاری دارند و عربستان از خریداران مهم پهپادهای ترکیه است.
ریاض همزمان در حال سازماندهی یک ائتلاف دریایی چندملیتی برای حفاظت از کشتیرانی و مسیرهای انتقال انرژی در دریای سرخ و بابالمندب است؛ طرحی که ترکیه و پاکستان از آن حمایت کردهاند. حملات حوثیها به تأسیسات آرامکو و کشتیهای مرتبط با عربستان، در کنار کاهش شدید عبور کشتیها از تنگه هرمز، دو مسیر اصلی صادرات نفت عربستان را با خطر مواجه کرده است.
ناظران پیمان مکه را نشانه تلاش قدرتهای منطقهای برای ایجاد ساختار امنیتی مستقلتری میدانند. عبدالعزیز صقر، رئیس مرکز پژوهشهای خلیج فارس، گفته است همکاری سه کشور میتواند وزن سیاسی و دفاعی آنها را افزایش دهد و به شکلگیری یک معماری امنیتی منطقهای منجر شود. در مقابل، بورجو اوزچلیک، پژوهشگر مؤسسه خدمات متحد سلطنتی بریتانیا، معتقد است هدف توافق بیش از آنکه حرکت به سوی جنگ مستقیم با ایران باشد، مهار قدرت تهران و ایجاد بازدارندگی در برابر ایران و اسرائیل است.
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از اظهارنظر درباره توافق خودداری کرده و وزارت خارجه هند گفته است تحولات مربوط به این پیمان را از نزدیک دنبال میکند. ایران نیز تا زمان انتشار گزارش رویترز واکنش رسمی اعلام نکرده بود.