بن‌بست در اجلاس اقلیمی؛ فشار ۱۳۰ کشور برای بازگشت تعهد گذار از سوخت‌های فسیلی

مذاکرات آنتالیا به یکشنبه کشیده شد؛ اختلاف با عربستان بر سر نفت، گاز و زغال‌سنگ و مناقشه بر سر کمک مالی به کشورهای آسیب‌پذیر، دستیابی به توافق را متوقف کرده است…

مذاکرات آنتالیا به یکشنبه کشیده شد؛ اختلاف با عربستان بر سر نفت، گاز و زغال‌سنگ و مناقشه بر سر کمک مالی به کشورهای آسیب‌پذیر، دستیابی به توافق را متوقف کرده است

مذاکرات اجلاس اقلیمی سازمان ملل در آنتالیای ترکیه شامگاه شنبه ۳۰ آبان به بن‌بست رسید. در حالی که ائتلافی متشکل از حدود ۱۳۰ کشور خواستار بازگشت تعهد «گذار از سوخت‌های فسیلی» به متن نهایی است، برخی دولت‌ها در حال بررسی رویارویی علنی با عربستان سعودی و متحدانش برای شکستن این بن‌بست هستند. اختلاف بر سر تأمین منابع مالی سازگاری کشورهای در حال توسعه با بحران اقلیمی نیز همچنان حل‌نشده باقی مانده است.

اجلاس «کاپ۳۱» قرار بود جمعه پایان یابد، اما رایزنی‌های کریس بوون، مسئول استرالیایی هدایت مذاکرات، و مراد کوروم، رئیس ترکیه‌ای اجلاس، با نمایندگان ده‌ها کشور تا اواخر شنبه ادامه یافت. طبق گزارش شامگاه شنبه گاردین، قرار بود نشست عمومی بعدی ساعت ۹ صبح یکشنبه به وقت محلی برگزار شود. شماری از نمایندگان پرواز بازگشت خود را تغییر داده‌اند و خروج تعداد زیادی از آنان می‌تواند حد نصاب لازم برای ادامه کار اجلاس را به خطر بیندازد.

اتحادیه اروپا، بریتانیا، کشورهای کمترتوسعه‌یافته، دولت‌های جزیره‌ای کوچک و بسیاری از کشورهای آفریقایی شامگاه شنبه به‌طور جمعی به دفتر ریاست اجلاس رفتند و خواستار بازگرداندن اشاره به سوخت‌های فسیلی شدند. ماینا تالیا، وزیر اقلیم تووالو، این موضوع را خط قرمز کشورش خواند و تأکید کرد مذاکرات بدون پرداختن به علت اصلی بحران اقلیمی، اتلاف وقت خواهد بود.

تعهد به گذار از سوخت‌های فسیلی نخستین بار در اجلاس دبی در سال ۲۰۲۳ پذیرفته شد، اما بر سر اجرای آن پیشرفت کافی حاصل نشده است. میزبان برزیلی اجلاس سال گذشته وعده تدوین نقشه راه جهانی برای کنارگذاشتن این سوخت‌ها را داد. در آنتالیا نیز اشاره به این تعهد در پیش‌نویس نخست وجود داشت، اما از نسخه اصلاح‌شده‌ای که پنجشنبه منتشر شد حذف شد؛ تغییری که اعتراض گسترده کشورها و فعالان محیط زیست را برانگیخت.

محور دیگر اختلاف، فناوری جذب و ذخیره‌سازی کربن است. عربستان خواهان توصیه‌های قوی در حمایت از این فناوری در تصمیم نهایی اجلاس است، اما شماری از کشورها و فعالان نگران‌اند که چنین تأکیدی به تداوم صنعت سوخت‌های فسیلی کمک کند. در کنار آن، پیشنهاد افزایش سهم برق در مصرف نهایی انرژی جهان به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ مطرح است. برخی مذاکره‌کنندگان امکان مصالحه‌ای را بررسی می‌کنند که در آن تأکید بر جذب کربن کاهش یابد و برنامه برقی‌سازی تقویت شود.

کشورهای در حال توسعه هم خواستار تضمین حمایت مالی کشورهای ثروتمند برای مقابله با پیامدهای فزاینده بحران اقلیمی هستند. محمد آدو، مدیر اندیشکده «پاور شیفت آفریقا»، گفت به‌جای پیشرفت در تأمین مالی، سازگاری و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، اکنون تلاش‌ها صرف جلوگیری از عقب‌نشینی دولت‌ها از وعده‌های پیشین شده است. او کشورهای ثروتمند را به بهانه‌جویی برای عمل‌نکردن به تعهدات مالی متهم کرد.

هارجیت سینگ، هماهنگ‌کننده کارزار «صندوق را پُر کنید»، نیز گفت نمی‌توان از کشورهای در حال توسعه خواست اقتصاد خود را دگرگون کنند، در حالی که با بلایای اقلیمی و بدهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. نیک دیردن، مدیر «عدالت جهانی اکنون»، نفوذ منافع نفت، گاز و زغال‌سنگ را مانعی در برابر اقدام اقلیمی دانست. هم‌زمان، صد سازمان مدنی در نامه‌ای به مسئولان اجلاس هشدار داده‌اند که این نشست ممکن است به یکی از ناامیدکننده‌ترین اجلاس‌های اقلیمی سازمان ملل تبدیل شود.

یکی از گزینه‌های مورد بررسی شامگاه شنبه، تشکیل جلسه‌ای علنی بود تا عربستان و کشورهای همسو ناچار شوند مخالفت خود با متن قوی‌تر را آشکارا بیان کنند. گاردین گزارش داده که این اقدام خطر شکست کامل مذاکرات را نیز دارد. بیل هِر، مدیر اندیشکده «کلایمت آنالیتیکس»، در مقابل ابراز امیدواری کرد که اگر اکثریت قاطع کشورها بر متنی قوی پافشاری کنند و عربستان تنها بماند، ریاض در برابر اجماع جهانی نایستد. برآورد گاردین این است که چین و هند، با وجود همراه‌نبودن با ائتلاف ۱۳۰ کشور، احتمالاً مانع توافق نخواهند شد.

تقسیم مسئولیت میان ترکیه و استرالیا نیز با انتقاد روبه‌رو شده است. کلائودیو آنجلو، از نهاد برزیلی «دیده‌بان اقلیم»، ضعف ریاست مشترک را عاملی در دشوارترشدن روندی دانست که از تنش‌های ژئوپلیتیک آسیب دیده است. با این حال، میاتا فنبوله، وزیر انرژی بریتانیا، گفت گفت‌وگوها همچنان سازنده است و امکان رسیدن به توافق وجود دارد. تا شامگاه شنبه، هنوز تصمیم نهایی برای پایان اجلاس اعلام نشده بود.

مذاکرات اجلاس اقلیمی سازمان ملل در آنتالیای ترکیه شامگاه شنبه ۳۰ آبان به بن‌بست رسید. در حالی که ائتلافی متشکل از حدود ۱۳۰ کشور خواستار بازگشت تعهد «گذار از سوخت‌های فسیلی» به متن نهایی است، برخی دولت‌ها در حال بررسی رویارویی علنی با عربستان سعودی و متحدانش برای شکستن این بن‌بست هستند. اختلاف بر سر تأمین منابع مالی سازگاری کشورهای در حال توسعه با بحران اقلیمی نیز همچنان حل‌نشده باقی مانده است.

اجلاس «کاپ۳۱» قرار بود جمعه پایان یابد، اما رایزنی‌های کریس بوون، مسئول استرالیایی هدایت مذاکرات، و مراد کوروم، رئیس ترکیه‌ای اجلاس، با نمایندگان ده‌ها کشور تا اواخر شنبه ادامه یافت. طبق گزارش شامگاه شنبه گاردین، قرار بود نشست عمومی بعدی ساعت ۹ صبح یکشنبه به وقت محلی برگزار شود. شماری از نمایندگان پرواز بازگشت خود را تغییر داده‌اند و خروج تعداد زیادی از آنان می‌تواند حد نصاب لازم برای ادامه کار اجلاس را به خطر بیندازد.

اتحادیه اروپا، بریتانیا، کشورهای کمترتوسعه‌یافته، دولت‌های جزیره‌ای کوچک و بسیاری از کشورهای آفریقایی شامگاه شنبه به‌طور جمعی به دفتر ریاست اجلاس رفتند و خواستار بازگرداندن اشاره به سوخت‌های فسیلی شدند. ماینا تالیا، وزیر اقلیم تووالو، این موضوع را خط قرمز کشورش خواند و تأکید کرد مذاکرات بدون پرداختن به علت اصلی بحران اقلیمی، اتلاف وقت خواهد بود.

تعهد به گذار از سوخت‌های فسیلی نخستین بار در اجلاس دبی در سال ۲۰۲۳ پذیرفته شد، اما بر سر اجرای آن پیشرفت کافی حاصل نشده است. میزبان برزیلی اجلاس سال گذشته وعده تدوین نقشه راه جهانی برای کنارگذاشتن این سوخت‌ها را داد. در آنتالیا نیز اشاره به این تعهد در پیش‌نویس نخست وجود داشت، اما از نسخه اصلاح‌شده‌ای که پنجشنبه منتشر شد حذف شد؛ تغییری که اعتراض گسترده کشورها و فعالان محیط زیست را برانگیخت.

محور دیگر اختلاف، فناوری جذب و ذخیره‌سازی کربن است. عربستان خواهان توصیه‌های قوی در حمایت از این فناوری در تصمیم نهایی اجلاس است، اما شماری از کشورها و فعالان نگران‌اند که چنین تأکیدی به تداوم صنعت سوخت‌های فسیلی کمک کند. در کنار آن، پیشنهاد افزایش سهم برق در مصرف نهایی انرژی جهان به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ مطرح است. برخی مذاکره‌کنندگان امکان مصالحه‌ای را بررسی می‌کنند که در آن تأکید بر جذب کربن کاهش یابد و برنامه برقی‌سازی تقویت شود.

کشورهای در حال توسعه هم خواستار تضمین حمایت مالی کشورهای ثروتمند برای مقابله با پیامدهای فزاینده بحران اقلیمی هستند. محمد آدو، مدیر اندیشکده «پاور شیفت آفریقا»، گفت به‌جای پیشرفت در تأمین مالی، سازگاری و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، اکنون تلاش‌ها صرف جلوگیری از عقب‌نشینی دولت‌ها از وعده‌های پیشین شده است. او کشورهای ثروتمند را به بهانه‌جویی برای عمل‌نکردن به تعهدات مالی متهم کرد.

هارجیت سینگ، هماهنگ‌کننده کارزار «صندوق را پُر کنید»، نیز گفت نمی‌توان از کشورهای در حال توسعه خواست اقتصاد خود را دگرگون کنند، در حالی که با بلایای اقلیمی و بدهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. نیک دیردن، مدیر «عدالت جهانی اکنون»، نفوذ منافع نفت، گاز و زغال‌سنگ را مانعی در برابر اقدام اقلیمی دانست. هم‌زمان، صد سازمان مدنی در نامه‌ای به مسئولان اجلاس هشدار داده‌اند که این نشست ممکن است به یکی از ناامیدکننده‌ترین اجلاس‌های اقلیمی سازمان ملل تبدیل شود.

یکی از گزینه‌های مورد بررسی شامگاه شنبه، تشکیل جلسه‌ای علنی بود تا عربستان و کشورهای همسو ناچار شوند مخالفت خود با متن قوی‌تر را آشکارا بیان کنند. گاردین گزارش داده که این اقدام خطر شکست کامل مذاکرات را نیز دارد. بیل هِر، مدیر اندیشکده «کلایمت آنالیتیکس»، در مقابل ابراز امیدواری کرد که اگر اکثریت قاطع کشورها بر متنی قوی پافشاری کنند و عربستان تنها بماند، ریاض در برابر اجماع جهانی نایستد. برآورد گاردین این است که چین و هند، با وجود همراه‌نبودن با ائتلاف ۱۳۰ کشور، احتمالاً مانع توافق نخواهند شد.

تقسیم مسئولیت میان ترکیه و استرالیا نیز با انتقاد روبه‌رو شده است. کلائودیو آنجلو، از نهاد برزیلی «دیده‌بان اقلیم»، ضعف ریاست مشترک را عاملی در دشوارترشدن روندی دانست که از تنش‌های ژئوپلیتیک آسیب دیده است. با این حال، میاتا فنبوله، وزیر انرژی بریتانیا، گفت گفت‌وگوها همچنان سازنده است و امکان رسیدن به توافق وجود دارد. تا شامگاه شنبه، هنوز تصمیم نهایی برای پایان اجلاس اعلام نشده بود.