فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجان
اکنون نه فقط مسئله کُردها در ترکیه، بلکه «شَبَح» حل عادلانه مسئله ملی و تامین حقوق همه خلق‌ها در آسمان همه کشورهای منطقه در پرواز است، از جمله حقوق کُردها، آذربایجانی‌ها، بلوچ‌ها، عرب‌ها و دیگر اقلیت‌ها در میهن ما ایران.
مقاله دریافت شده:
مسئله کُردها در ترکیه
پس از پایان جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی و اجرای پیمان لوزان، تا کنون اکثریت قریب به اتفاق همه کُردهای منطقه خاورمیانه، به طور عمده در چهار کشور سکونت دارند. کُردستان ترکیه، هم از نظر وسعت اراضی و هم از نظر جمعیت، بزرگترین بخش کُردنشین این منطقه است. به همین دلیل، چگونگی حل مسئله کُرد در ترکیه بر وضعیت کُردها در هر سه کشور همسایه بسیار تاثیرگذار خواهد بود.
هم‌اکنون پروسه‌ای در ترکیه جریان دارد که کُردها آن را پروسه «آشتی و جامعه دمکراتیک» می‌نامند. ولی دولت ترکیه آن را پروسه «ترکیه عاری از ترور» می‌نامد. پس از ماه‌ها بحث و گفتگو با دیگر حزب‌های ترکیه و خود عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان ترکیه(پ.ک.ک)، یک طرح ده ماده‌ای در مجلس ترکیه به تصویب رسید. کمیته‌ای برای پیش‌برد این پروسه تعیین گردید. در آغاز این پروسه، به درخواست عبدالله اوجالان، حزب کارگران کردستان اعلام کرد که خود را منحل می‌کند و مبارزه مسلحانه را کنار می‌گذارد.
این پروسه پس از حوادث ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که تغییرات مهمی در سیاست‌های بین‌المللی و منطقهای به همراه آورد. دولت ترکیه که با توجه به وضعیت اقتصادی آشفته کشور خود و هزینه‌های سرسام‌آور جنگ با پ.ک.ک و تغییرات مهم بین‌المللی و منطقهای، بشدت احساس نگرانی می‌کرد، شعار تحکیم وحدت داخلی را پیش کشید.
ظاهراً هر دو طرف به این نتیجه رسیده‌اند که مسئله کُردها در ترکیه راه حل نظامی ندارد. حزب کارگران کردستان مدعی است که آن‌ها بر اساس یک اصل سیاسی و اخلاقی وارد این پروسه شده‌اند. البته باید در نظر داشت که طی سال‌های اخیر، پس از توافق با دولت مرکزی عراق و دولت اقلیم کردستان عراق، ارتش ترکیه به عمق اراضی کردستان عراق وارد شد. در نتیجه، میدان مبارزه برای پ.ک.ک بتدریج محدودتر می‌گردید و وضعیت در میدان نبرد به سمت محاصره شدن کامل آن‌ها پیش می‌رفت. این موضوع را هم باید در نظر گرفت که به گفته رهبران پ.ک.ک، نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق بشکل فعال با ارتش ترکیه همکاری می‌کردند. برخی از مسئولین نیروهای کُرد عراقی ادعا می‌کردند که نیروهای پ.ک.ک باعث ویرانی صدها روستای کردنشین در اقلیم کردستان عراق شده‌اند. آن‌ها می‌گفتند که پ.ک.ک باید این منطقه و استحکامات خود در کوهستان قندیل را تخلیه کرده و عملیات خود را به اراضی کردستان ترکیه بازگرداند. عملی که با توجه به کاربرد تکنولوژی‌های پیش‌رفته در جنگ‌های معاصر، غیرممکن است.
به منظور نظارت و جلوگیری از رفت و آمد نیروهای پ.ک.ک، ارتش ترکیه با همکاری ارتش عراق و نیروهای نظامی اقلیم، تا کنون حدود ۷۰ پست دیدبانی و ۴ پایگاه نظامی در اراضی اقلیم کردستان عراق احداث کرده است. یعنی شرایطی به وجود آورده‌اند که رفت و آمد به خاک ترکیه و فعالیت جنگ پارتیزانی، حتی اگر ناممکن نباشد، بسیار دشوار شده است. البته واضح است که پس از پایان جنگ سرد و متلاشی شدن اتحاد شوروی و جبهه سوسیالیسم در جهان، جنبش‌های آزادی‌بخش حامی اساسی خود را از دست داده‌اند.
اما رژیم آنکارا این پروسه را همچون تاکتیکی انتخاب کرده است که باید خلع‌سلاح کامل پ.ک.ک و تخلیه و اشغال دژ کوهستانی تسخیرناپذیر قندیل، ثمره آن باشد. چون در این طرح ده ماده‌ای هیچ اشاره‌ای به مسئله کُرد نشده است. در این طرح، حتی کلمه «کُرد» نوشته نشده است. البته واضح است که با توجه به سیاست‌های استعمارگرانه و تجاوزگرانه رژیم آنکارا در منطقه با حمایت سازمان ناتو، نباید انتظار اندیشه‌های خیرخواهانه از آن داشت.
با نگاهی کوتاه به سیاست‌های ترکیه در مورد پروژه «روژآوآ» در سوریه، همه چیز روشن می‌شود. اکنون مناقشه جدی کُردهای سوریه با دولت جهادی الشرع در روژآوآ، نبودن توافق بر سر به رسمیت شناختن زبان کُردی همچون زبان آموزشی در مدارس است. به گفته مسئولین کُرد، همانا به دلیل مخالفت دولت ترکیه با این موضوع است که دو طرف هنوز به توافق نرسیده‌اند. اگر دولت ترکیه در کشور دیگری مخالف اعطای این حق ابتدایی به کُردها است، چگونه در کشور خود آن را به رسمیت خواهد شناخت؟
در اینجا باید متذکر شد، آنچه که به اصطلاح به «آزادی» زبان کُردی در ترکیه با استناد به پخش تلویزیونی تی.آر.تی به زبان کُردی مطرح می‌شود، به معنای وجود قانون رسمی درباره آزادی زبان کُردی نیست. دولت ترکیه هر گاه که اراده کند، بر اساس قانون، مانع از چنین فعالیت‌هایی خواهد گردید.
اکنون بر همگان واضح شده است که یکی از عوامل اصلی شکست پروژه روژآوآ، سیاست‌های استعمارگرانه و ضدبشری رژیم ترکیه در سوریه بود. رژیم ترکیه با اشغال بخش‌هایی از روژآوآ، کشتار و آواره کردن صدها هزارنفر، همکاری با داعش بویژه در جنگ کوبانی، استفاده از موقعیت استراتژیک خود و عضویت در پیمان ناتو، توانست تناسب قوای بین‌المللی و منطقهای را به نفع خود و به زیان روژآوآ تغییر دهد. اخیراً «سیپان حمو» یکی از فرماندهان ارشد ی.پ.گ که اکنون معاون وزیر دفاع سوریه در امور مربوط به مناطق کُردنشین است، اعلام کرد که «وضعیت موجود به ما تحمیل شده است». ترکیه تا کنون ۱۲۴ پست دیده‌بانی و پایگاه نظامی در خاک سوریه احداث کرده است.
رژیم آنکارا علیرغم اقدامات جدی حزب کارگران کُردستان ترکیه و نشان دادن حُسن نیت خود در جهت حل و فصل مسالمت آمیز مسئله کُردها، هیچ اقدام سیاسی – حقوقی و دمکراتیکی برای حل این مسئله انجام نداده است. قرار بر این بود که «قانون ضد ترور» تغییر کند و حدود صدهزار نفر از مبارزین سیاسی کُرد و روشنفکران ترکیه که بر اساس این «قانون» در زندان هستند، آزاد شوند. بسیاری از این زندانی‌ها در هنگام دستگیری در اعتراض‌های خیابانی، ۱۴-۱۵ ساله بودند که به حبس ابد محکوم شده‌اند و اکنون به افراد سالخورده‌ای تبدیل گردیده‌اند . علاوه بر این‌ها، هزاران نفر که در سال ۲۰۱۴، به جرم شرکت در تظاهرات برای اعلام همبستگی با ساکنین محاصره شده شهر کُردنشین کوبانیِ سوریه توسط جنایتکاران داعش، دستگیر شده بودند، همچنان در زندان هستند.
جامعه ترکیه طی سال‌های طولانی تحت تاثیر سیاست‌ها و تبلیغات ایدئولوژیک رژیم حاکم بر ترکیه قرار دارد. دولت‌های ترکیه طی بیش از صد سالی که پی در پی به حکومت رسیده‌اند، بشکل پیوسته، نژادپرستی و فاشیسم را در جامعه تبلیغ کرده‌اند. تاثیرهای منفی درازمدت آن سیاست‌ها و تبلیغات در جریان حل مسئله کُرد کاملا مشاهده می‌شود.
به عنوان مثال، در مسابقه فوتبالی که اخیرا میان تیم «آمدسپورت» از شهر کُردنشین دیاربکر با تیم «کوجالی سپورت» از یک شهر تُرک‌نشین برگزار شد، عده‌ای از تماشاگران نژادپرستِ تُرک به قصد تحقیر و تحریک کُردها، کیسه‌های زرد رنگ را به نمایش در می‌آوردند. این عمل، اشاره‌ای است به جنازه پیشمرگان پ.ک.ک که در جریان درگیری با ارتش ترکیه، کشته می‌شدند. چون‌که آن جنازه‌ها در کیسه‌های زردرنگ نگهداری و به نمایش گذاشته می‌شد. عده دیگری از تماشاگران تُرک نیز عکس ماشین‌های سفید رنگ «توروس» را بالا می‌آوردند. این عمل نیز به ماشین‌هایی اشاره می‌کند که دولت ترکیه در دهه ۱۹۹۰ میلادی، توسط آن‌ها مبارزین کُرد و روشنفکران انقلابی را ربوده و به قتل می‌رساند و سپس آن‌ها مفقودالاثر اعلام می‌شدند. در آن دهه، حدود ۱۷۵۰۰ نفر ربوده و کشته شده‌اند. گرچه بستگان این افراد فعالانه خواهان بازگشایی این پرونده‌ها هستند، تا کنون از جنازه و محل دفن آن‌ها اطلاعی به بستگانشان داده نشده است.
حال به نظر می‌رسد یکی از مشکلات رژیم ترکیه این است که چگونه چنین نیروهای فاشیست شده‌ای را برای آشتی، آماده کند. نباید فراموش کرد که «تورگوت اوزال» و «نجم‌الدین اربکان»، دو نخست وزیر پیشین دولت ترکیه که می‌خواستند مسئله کُردها را از راه مذاکره حل کنند، یکی توسط زهر کشته شد و دیگری به شکل کودتا برکنار گردید. از طرف دیگر، رژیم ترکیه این وضعیت جامعه را به عنوان بهانه مورد استفاده قرار می‌دهد؛ گویا رژیم از ترس نیروهای نژادپرست برای حل مسئله کُردها گام‌های اساسی برنمی‌دارد.
اکنون رییس جمهور و دیگر مقام‌های رسمی دولت ترکیه اعلام می‌کنند که پروسه حل مسئله کُردها مشروط به خلع‌سلاح کامل پ.ک.ک و تخلیه قندیل است. حالا این سئوال مطرح است که اگر عده‌ای بشکل گروهی در داخل پ.ک.ک نخواهند اسلحه را زمین بگذارند، سرنوشت این پروسه چه خواهد شد؟ در این مورد، در داخل پ.ک.ک اختلاف نظرهای جدی وجود دارد. سئوال این است که پس از خلع سلاح کامل پ.ک.ک چه تضمینی وجود دارد که دولت ترکیه به تعهدات خود عمل کند؟ یعنی حقوق ملی کُردها را به رسمیت بشناسد و در جهت تحقق کامل آن‌ها حرکت کند؟
حکومت‌های استثمارگر منطقه بارها این حیله و ترفندها را در مورد کُردها به کار گرفته‌اند.
در جنگ جهانی اول، آتاتورک به کُردها قول خودمختاری داده بود، ولی بعد از سازش با انگلستان، قتل عام کُردها در شهرهای دیاربکر و دُرسیم را آغاز کرد.
در ایران هم پس از انقلاب، مذاکراتی میان رژیم جمهوری اسلامی در دوره خمینی و حزب دمکرات کردستان انجام شد و دو طرف بر سر یک طرح هفت ماده‌ای برای خودمختاری کردستان به توافق رسیدند. فقط دولت درخواست کرد که اجرای این توافق‌نامه به بعد از پایان جنگ ایران و عراق موکول شود. حزب دمکرات کردستان نیز با درخواست دولت به شکل مشروط موافقت کرد. به شرط آنکه این توافق‌نامه در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده و به صورت قانون مصوب، اجرای آن برای بعد از پایان جنگ زمان‌بندی شود. اکنون دیگر بر همگان معلوم شده است که رژیم جنایتکار ولایت فقیه، نه تنها از اجرای این موافقت‌نامه امتناع کرد، بلکه دکتر قاسملو، دبیرکل حزب دمکرات کردستان را در حین مذاکره با نمایندگان رسمی رژیم، توسط تروریست‌های خود به قتل رساند. سپس صادق شرفکندی جانشین دکتر قاسملو نیز توسط مزدوران رژیم ترور شد.
در کردستان عراق هم بارها ترفندهای مذاکره و کشتارهای مشابه توسط دولت صدام حسین و پیشینیان او به کار گرفته شده بود. از ترورهای نافرجام مصطفی بارزانی تا بمباران شیمیایی و…
به دلیل همین سابقه تاریخی تلخ در مناسبات دولت‌های منطقه و ساکنین کُرد زبان آن‌ها، قبل از خلع‌سلاح و اجرای دیگر شرط‌ها، دولت ترکیه باید تضمین‌های حقوقی و سیاسی برای حل مسئله کُردها را به صورت تصویب قوانین مربوطه به انجام برساند و اذهان جامعه را برای پذیرش این تغییرات آماده کند.
واقعیت این است که نبرد چهل-پنجاه ساله پ.ک.ک ، دیگر سیاست انکار موجودیت کُردها در ترکیه را به ذباله‌دانی تاریخ افکنده است. هم اکنون، علیرغم دهه‌ها کشتار و سرکوب جنایتکارانه دولت‌های حاکم بر ترکیه، میلیون‌ها کُرد در ترکیه در میدان هستند و حقوق انسانی خود را مطالبه می‌کنند.
در پایان، می‌توان گفت اکنون نه فقط مسئله کُردها در ترکیه، بلکه «شَبَح» حل عادلانه مسئله ملی و تامین حقوق همه خلق‌ها در آسمان همه کشورهای منطقه در پرواز است، از جمله حقوق کُردها، آذربایجانی‌ها، بلوچ‌ها، عرب‌ها و دیگر اقلیت‌ها در میهن ما ایران.
– امضا محفوظ