طوفان گرانی در ایران؛ تورم سه‌رقمی از خوراک تا پوشاک

گزارش تازه مرکز آمار ایران از جهش کم‌سابقه قیمت‌ها در مهرماه ۱۴۰۵ حکایت دارد. تورم سالانه به ۷۶٫۸ درصد رسیده، قیمت پوشاک و کفش نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر شده و تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق روستایی از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرده است. آموزش، حمل‌ونقل، خوراک و مسکن نیز زیر فشار شدید افزایش قیمت‌ها قرار دارند. درحالی‌که مزد و درآمد بسیاری از خانوارها توان همراهی با این موج گرانی را ندارد، تأمین نیازهایی که تا چندی پیش از بدیهیات زندگی روزمره به شمار می‌رفت، برای بخش‌های بیشتری از جامعه دشوار شده است.

اقتصاد ایران در مهرماه ۱۴۰۵ شاهد یکی از شدیدترین دوره‌های افزایش قیمت‌ها در سال‌های اخیر بوده است. گزارش رسمی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد شاخص قیمت مصرف‌کننده به ۷۶۱٫۸ رسیده و تورم سالانه با ثبت رقم ۷۶٫۸ درصد، رکورد تازه‌ای در مجموعه آمارهای بررسی‌شده به جا گذاشته است.

براساس این گزارش، قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارها تنها در مهرماه نسبت به شهریور ۴٫۴ درصد افزایش یافته و در مقایسه با مهر سال گذشته ۸۸٫۷ درصد بالاتر رفته است. به بیان ساده، خانواری که در مهر پارسال مجموعه مشخصی از کالاها و خدمات را با یک میلیون تومان تهیه می‌کرد، برای خرید همان مجموعه در مهر امسال به‌طور متوسط باید یک میلیون و ۸۸۷ هزار تومان هزینه کند.

این افزایش قیمت‌ها به معنای کاهش مستمر قدرت خرید خانوارهایی است که درآمدشان متناسب با تورم افزایش نیافته است. فشار گرانی دیگر تنها به مواد غذایی محدود نیست؛ از لباس و کفش گرفته تا هزینه تحصیل فرزندان، رفت‌وآمد، درمان و مسکن، بخش‌های مختلف زندگی روزمره با جهش قیمت روبه‌رو شده‌اند.

افزایش بیش از ۴۰ درصدی قیمت‌ها تنها در هفت ماه

بررسی اقتصاد۲۴ از داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد شاخص کل قیمت مصرف‌کننده از ۵۴۲٫۳ در اسفند ۱۴۰۴ به ۷۶۱٫۸ در مهرماه ۱۴۰۵ رسیده است؛ افزایشی معادل ۴۰٫۵ درصد تنها در هفت ماه.

به نوشته این رسانه، چنین رشدی در هفت‌ماهه نخست سال از ۱۳۹۱ تاکنون سابقه نداشته است. رکورد قبلی به سال ۱۴۰۱ تعلق داشت که قیمت‌ها در همین دوره ۳۱٫۲ درصد افزایش یافته بودند.

شاخص ۷۶۱٫۸ همچنین نشان می‌دهد سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به سال پایه ۱۴۰۰ بیش از ۷٫۶ برابر شده است؛ به این معنا که یک سبد مصرفی ثابت که در سال پایه به‌طور متوسط ۱۰۰ واحد هزینه داشت، اکنون بیش از ۷۶۱ واحد هزینه دارد.

هرچند تورم نقطه‌به‌نقطه مهر نسبت به شهریور ۱٫۱ واحد درصد کاهش یافته، این تغییر به معنای ارزان‌شدن کالاها نیست. قیمت‌ها همچنان افزایش یافته‌اند و تنها آهنگ رشد سالانه آن‌ها اندکی پایین آمده است.

پوشاک و کفش؛ دو برابرشدن قیمت‌ها در یک سال

یکی از برجسته‌ترین بخش‌های گزارش مهرماه به پوشاک و کفش مربوط می‌شود؛ کالاهایی که تهیه آن‌ها برای خانواده‌ها، به‌ویژه در آستانه فصل سرما و آغاز سال تحصیلی، ضرورتی روزمره است.

تورم نقطه‌به‌نقطه پوشاک و کفش به ۱۰۳٫۷ درصد رسیده است. این نخستین بار در مجموعه آمارهای مورد بررسی است که افزایش سالانه قیمت این گروه از مرز ۱۰۰ درصد عبور می‌کند.

تورم ماهانه پوشاک و کفش نیز ۷٫۸ درصد و تورم سالانه آن ۷۲٫۲ درصد ثبت شده است.

به این ترتیب، پوشاکی که در مهر سال گذشته یک میلیون تومان قیمت داشت، در صورت افزایش متناسب با شاخص این گروه، اکنون بیش از دو میلیون تومان هزینه دارد.

این افزایش قیمت به‌ویژه برای خانواده‌های کارگری و حقوق‌بگیرانی که چند فرزند دارند، فشار مضاعفی ایجاد می‌کند. خرید کفش، لباس زمستانی یا لباس مدرسه که زمانی بخشی عادی از مخارج خانوار بود، می‌تواند به هزینه‌ای تبدیل شود که تأمین آن نیازمند کنارگذاشتن دیگر نیازهای زندگی است.

آموزش؛ جهش ۲۳٫۵ درصدی در یک ماه

در میان گروه‌های اصلی کالا و خدمات، آموزش با تورم ماهانه ۲۳٫۵ درصد، بیشترین افزایش قیمت را در مهرماه ثبت کرده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه آموزش نیز به ۴۹٫۹ درصد و تورم سالانه آن به ۴۷٫۱ درصد رسیده است.

هزینه‌های آموزش در مجموع شهریور و مهر، هم‌زمان با بازگشایی مدارس و آغاز سال تحصیلی، ۳۱٫۳ درصد افزایش یافته است؛ رقمی که در مجموعه آمارهای بررسی‌شده برای این دوره دوماهه بی‌سابقه بوده است.

افزایش هزینه آموزش در شرایطی رخ می‌دهد که خانواده‌های کم‌درآمد پیشاپیش با فشار هزینه خوراک، اجاره خانه، حمل‌ونقل و پوشاک روبه‌رو هستند.

برای خانواده‌ای که ناچار است میان تأمین نیازهای ضروری زندگی و هزینه تحصیل فرزندان تعادل برقرار کند، چنین افزایش‌هایی می‌تواند ادامه آموزش را دشوارتر سازد.

تورم روستایی از مرز ۱۰۰ درصد گذشت

گزارش‌های تکمیلی منتشرشده از آمار مرکز آمار نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها در مناطق روستایی شدیدتر از مناطق شهری بوده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه در روستاها به ۱۰۷ درصد رسیده، درحالی‌که این شاخص برای مناطق شهری ۸۵٫۵ درصد ثبت شده است.

به این ترتیب، میانگین قیمت کالاها و خدمات مصرفی در روستاها طی یک سال بیش از دو برابر شده است.

تورم سالانه روستایی نیز ۹۲٫۳ درصد اعلام شده، درحالی‌که نرخ متناظر در شهرها ۷۴٫۱ درصد بوده است.

اختلاف این ارقام نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در همه نقاط کشور به یک اندازه نبوده و خانوارهای روستایی به‌طور متوسط با رشد شدیدتری در هزینه‌های مصرفی مواجه شده‌اند.

فشار بیشتر بر دهک‌های کم‌درآمد

یکی دیگر از یافته‌های مهم گزارش مرکز آمار به تفاوت تورم میان دهک‌های هزینه‌ای مربوط است.

براساس داده‌های منتشرشده، تورم سالانه دهک دوم به ۸۵٫۸ درصد رسیده، درحالی‌که این رقم برای دهک دهم ۷۴٫۸ درصد بوده است.

فاصله ۱۱ واحد درصدی میان این دو دهک نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت سبد مصرفی خانوارهای کم‌هزینه‌تر، در این مقایسه، بالاتر بوده است.

با توجه به سهم بالای هزینه‌های ضروری در مخارج خانوارهای کم‌درآمد، افزایش قیمت کالاها و خدمات اساسی می‌تواند بخش بزرگ‌تری از منابع محدود آنان را به خود اختصاص دهد.

در چنین شرایطی، حتی ثابت‌ماندن درآمد اسمی خانوار به معنای کاهش واقعی توان خرید آن است و افزایش درآمدی کمتر از نرخ تورم نیز نمی‌تواند قدرت خرید پیشین را حفظ کند.

از روغن و لبنیات تا حمل‌ونقل؛ جهش قیمت‌ها ادامه دارد

گزارش‌های منتشرشده به نقل از مرکز آمار نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در برخی گروه‌های کالایی حتی بسیار بالاتر از میانگین تورم عمومی بوده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۱۲٫۶ درصد رسیده است. در برخی زیرگروه‌ها نیز افزایش قیمت شدیدتر بوده؛ از جمله رشد حدود ۲۵۵ درصدی قیمت روغن و ۱۵۴ درصدی گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ که در گزارش‌های مربوط به مهرماه منعکس شده است.

افزایش قیمت این محصولات اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا روغن، لبنیات و تخم‌مرغ از اقلام پرمصرف در سبد غذایی خانوارها هستند.

در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز تورم نقطه‌به‌نقطه دخانیات به ۱۶۳٫۲ درصد، مبلمان و لوازم خانگی به ۱۲۸٫۹ درصد و حمل‌ونقل به ۱۲۸ درصد رسیده است.

هزینه حمل‌ونقل تنها در مهرماه ۱۰٫۷ درصد افزایش یافته و پس از آموزش، یکی از بالاترین نرخ‌های تورم ماهانه را ثبت کرده است.

گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها نیز در همین ماه با افزایش ۳٫۳ درصدی قیمت‌ها مواجه شده است.

از آنجا که این گروه سهم بزرگی از سبد هزینه خانوارها را تشکیل می‌دهد، حتی افزایش درصدی کمتر در آن می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر هزینه کل زندگی داشته باشد.

گرانی از خوراک فراتر رفته است

بررسی سهم گروه‌های مختلف در تورم مهر نشان می‌دهد بیش از سه‌چهارم افزایش ماهانه شاخص کل از بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات ناشی شده است.

براساس گزارش اقتصاد۲۴، از مجموع تورم حدود ۴٫۴ درصدی مهرماه، ۳٫۳۸ واحد درصد مربوط به این بخش بوده و سهم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات حدود یک واحد درصد ثبت شده است.

در میان گروه‌های اصلی، حمل‌ونقل با سهم ۰٫۹۴ واحد درصدی بیشترین اثر را بر افزایش شاخص کل داشته و پس از آن مسکن و خدمات وابسته با سهم ۰٫۷۷ واحد درصدی قرار گرفته است.

به این ترتیب، موج تورمی در مهرماه بیش از گذشته در هزینه‌های خدماتی و غیرخوراکی نمود یافته است؛ هزینه‌هایی که بسیاری از آن‌ها، مانند مسکن، حمل‌ونقل، آموزش و درمان، به‌آسانی از سبد مصرف خانوار حذف‌شدنی نیستند.

تورم بالا و کاهش قدرت خرید

آمار مهرماه از ادامه فشار بر معیشت خانوارهای ایرانی حکایت دارد. افزایش هم‌زمان قیمت خوراک، پوشاک، آموزش، حمل‌ونقل و مسکن به این معناست که خانوارهایی با درآمد ثابت برای حفظ سطح زندگی پیشین خود به منابع مالی به‌مراتب بیشتری نیاز دارند.

کاهش ۱٫۱ واحد درصدی تورم نقطه‌به‌نقطه نسبت به شهریور، تغییری در این واقعیت ایجاد نمی‌کند که سطح عمومی قیمت‌ها همچنان رو به افزایش است.

از سوی دیگر، رکوردشکنی تورم سالانه و افزایش بیش از ۴۰ درصدی شاخص قیمت مصرف‌کننده از ابتدای سال نشان می‌دهد فشار گرانی به دوره‌ای کوتاه محدود نبوده است.

در شرایطی که قیمت پوشاک و برخی مواد غذایی طی یک سال بیش از دو برابر شده و هزینه آموزش تنها در یک ماه نزدیک به یک‌چهارم افزایش یافته است، حفظ سطح مصرف گذشته برای بسیاری از خانوارها دشوارتر می‌شود.

تصویر برآمده از گزارش‌های مهرماه، اقتصادی است که در آن افزایش قیمت‌ها دیگر به یک یا چند کالای خاص محدود نمی‌ماند، بلکه تقریباً تمامی عرصه‌های زندگی را دربرمی‌گیرد؛ از غذایی که بر سفره قرار می‌گیرد تا لباسی که پوشیده می‌شود، از رفت‌وآمد روزانه تا امکان تحصیل فرزندان.