فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجاندر هفتههایی که اینترنت در ایران از یک ابزار روزمره به یک مسئله سیاسی، امنیتی و اقتصادی تمامعیار تبدیل شده، آنچه بیش از خودِ قطعیها و محدودیتها به چشم میآید، تعارض روایتها است….
از یکسو دولت چهاردهم تلاش میکند اینترنت را بهعنوان زیرساخت اقتصاد و معیشت معرفی کرده و از ضرورت بازگشت آن به حالت قبل میگوید و از سوی دیگر، بخشی از چهره و مشخصا نمایندگان مجلس نزدیک به طیف تندرو و از موافقان همیشگی فیلترینگ، بر ضرورت کنترل، مدیریت سختگیرانه و تداوم محدودیت در شرایط خاص تأکید دارند. نتیجه، وضعیتی است که در آن نه فقط اینترنت، بلکه تعریف «زندگی عادی» هم محل اختلاف شده است.
اینترنت در ایران؛ از زیرساخت زندگی تا میدان سیاست
در روایت دولت، مسئله اینترنت پیش از آنکه امنیتی باشد، اقتصادی است. وزیر ارتباطات با اشاره به ابعاد گسترده اقتصاد دیجیتال میگوید حدود ۱۰ میلیون نفر در کشور بهطور مستقیم و غیرمستقیم از کسبوکارهای اینترنتی ارتزاق میکنند و هرگونه اختلال در اینترنت، مستقیماً به معیشت این جمعیت ضربه میزند. تحلیل این گزاره روشن است: «اینترنت در ایران دیگر یک ابزار کمکی نیست، بلکه به ستون اصلی بخش بزرگی از اقتصاد خدماتی و خرد تبدیل شده است.»
در همین چارچوب، فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت نیز بر مفهوم «عدالت ارتباطی» تأکید میکند و میگوید؛ «دولت با هرگونه بیعدالتی در دسترسی به اینترنت مخالف است و باید شرایط به حالت عادی بازگردد.»
این مواضع در امتداد دیدگاه مسعود پزشکیان قرار میگیرد که بر باز بودن دسترسی مردم و موقتی بودن محدودیتها تأکید دارد. در این نگاه، اینترنت نه ابزار کنترل، بلکه زیرساخت زندگی روزمره مردم است؛ زیرساختی که اختلال در آن، اختلال در زیست روزمره محسوب میشود.
روایت امنیتی؛ اینترنت بهعنوان ابزار حکمرانی و کنترل بحران
در سوی دیگر، طیفی از چهرههای نزدیک به طیف سیاسی تندرو در ایران، اینترنت را نه زیرساخت زندگی، بلکه بخشی از میدان حکمرانی و امنیت تعریف میکنند. در این روایت، اصل بر «مدیریت و کنترل» است، نه دسترسی آزاد.
رضا تقیپور از جمله چهرههایی است که تأکید میکند در شرایط جنگی و تهدیدات سایبری، محدودسازی اینترنت یک ضرورت اجتنابناپذیر است. این نماینده مجلس که خود سابقه حضور در وزارت ارتباطات دولت احمدی نژاد را هم دارد، علت محدودیتهای اینترنت بینالملل را «آسیبهای امنیتی» و استفاده دشمن از فناوریهای ارتباطی و هوش مصنوعی عنوان کرد. در تحلیل این نگاه، اینترنت بخشی از زیرساخت آسیبپذیر امنیت ملی است و رهاسازی آن میتواند به هزینههای جدی منجر شود.
در ادامه همین رویکرد، علی خضریان، نماینده مجلس و از چهرههای نزدیک به جبهه پایداری، از جمله نمایندگانی است که در جریان بررسی و پیگیری طرحهایی مانند صیانت از فضای مجازی نقش فعال و پررنگی داشته است. او در مواضع خود همواره بر ضرورت ساماندهی و مدیریت جدی فضای مجازی تأکید کرده و از ایده کنترل و ضابطهمند شدن دسترسیها در این حوزه حمایت کرده است؛ رویکردی که در عمل، به معنای موافقت با اعمال محدودیت، فیلترینگ هدفمند و جلوگیری از آزاد بودن فضای اینترنت در کشور تفسیر میشود.
در همین فضای امنیتمحور، امیرحسین ثابتی نیز در اظهاراتی تأکید کرده است که اینترنت بینالملل با تصمیم شورای عالی امنیت ملی و به دلیل شرایط جنگی قطع شده و تا زمانی که این شرایط ادامه دارد، امکان بازگشت کامل آن وجود نخواهد داشت. او با اشاره به استمرار وضعیت اضطراری، عملاً بر تداوم محدودیتها در فضای ارتباطی کشور تأکید میکند؛ موضعی که در امتداد نگاه امنیتی جریان تندرو، بر اولویت شرایط جنگی و ضرورت کنترل دسترسیها در فضای مجازی دلالت دارد.
رویارویی یک طیف فکری با اینترنت آزاد
نکته قابل توجه آن است که براساس برخی اخبار منتشر شده طی ماههای گذشته چهرههایی از این همین طیف حامی محدودیت، دسترسی به اینترنت بدون فیلتر و آزاد را داشتهاند و حضور مداوم آنها در توئیتر و تلگرام نیز طی هفته اخیر این دسترسی را تایید میکند.
از سوی دیگر این طیف فکری حضور پررنگی در برخی نهادهای تصمیم گیر درباره اینترنت دارند و چه قبل از جنگ و چه بعد از آن با نفوذ خود در این نهادها از جمله شورای عالی فضای مجازی، تصمیمات دولت برای رفع فیلترینگ و حالا بازگشایی اینترنت را با چالش روبهرو کردهاند.
این نفوذ این روزها در ماجرای «اینترنت پرو» نیز قابل مشاهده است، از یک سو دولت و در رأس آن وزارت ارتباطات از این نوع اینترنت که گردش مالی بالایی دارد اعلام برائت کرده و خواستار دسترسی آزاد مردم به اینترنت بین الملل است، از سوی دیگر شورای عالی فضای مجازی که قاعدتا باید با نظر رئیس جمهور اعمال نظر و تصمیم کند پشت این طرح ایستاده است.
اقتصاد دیجیتال در فشار؛ اینترنت بهعنوان شرط بقا
در سوی دیگر این جدال سیاسی، فعالان اقتصاد دیجیتال قرار دارند که اینترنت را نه مسئله امنیتی و نه ابزار حکمرانی، بلکه شرط بقا میدانند.
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی، با صراحت میگوید باز بودن اینترنت به معنای جریان داشتن زندگی است. در تحلیل این نگاه، هرگونه محدودیت، مستقیماً به توقف کسبوکارها، کاهش درآمد و اختلال در زیست اقتصادی میلیونها نفر منجر میشود.
سه تعریف از یک اینترنت
اگر این روایتها کنار هم قرار بگیرند، مسئله از یک اختلاف فنی فراتر میرود و به سه تعریف متفاوت از اینترنت تبدیل میشود:
در نگاه دولت، اینترنت زیرساخت اقتصاد و معیشت است و باید به وضعیت عادی بازگردد. در نگاه طیف نزدیک به تندروها، اینترنت بخشی از حوزه حکمرانی و امنیت است و در شرایط خاص باید تحت کنترل سختگیرانه قرار گیرد؛ و در نگاه اقتصاد دیجیتال، اینترنت شرط اولیه زندگی و کار است و هرگونه اختلال در آن، بحران اجتماعی تولید میکند.
زندگی شهروندان معلق در میانه روایتها
در نهایت، مسئله اینترنت در ایران نه در سطح سیاستگذاری حل شده و نه در سطح اجتماعی. آنچه باقی مانده، یک وضعیت تعلیق است؛ تعلیقی میان امنیت، عدالت و معیشت.
دولت از بازگشت به وضعیت عادی میگوید، جریان امنیتمحور بر کنترل تأکید دارد، و اقتصاد دیجیتال از ضرورت باز بودن کامل اینترنت.
اما در این میان، یک واقعیت ثابت مانده است: زندگی معلق و روزمره مردم.
مردمی که نه در ادبیات امنیتی تعریف میشوند، نه در منطق حکمرانی، و نه در محاسبات اقتصادی بهطور کامل دیده میشوند؛ اما دقیقاً در مرکز همین جدال قرار دارند؛ و پرسش نهایی همچنان بیپاسخ مانده است: «در این میان، چه کسی پاسخگوی زندگیهایی است که میان قطع و وصل، میان محدودیت و دسترسی، معلق و معطل ماندهاند؟»
منبع: اقتصاد نیوز