فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجانعلی خامنهای حدود ۳۷ سال بر ایران حکومت کرد. او در تمام این دوران مدعی پیشرفت همهجانبه و «حرکت بهسوی قله» بود و تحریمها و فشارهای خارجی را در مقابل ارادهٔ حکومت بیاثر میدانست….
با این حال، واکاوی دادهها و آمارهای رسمی از عملکرد او تصویر متفاوتی ترسیم میکند که نشاندهندهٔ رکود و عقبماندگی کشور در اغلب شاخصهای کلان اقتصادی و اجتماعی است.
در ادامه، عملکرد دوران رهبری او را در چهار محور اصلی بررسی میکنیم.
درآمد ملی
وقتی خامنهای رهبر شد، متوسط درآمد هر ایرانی ۱۰درصد از ترکیه بیشتر بود. در زمان مرگ او، متوسط درآمد ایرانیان به یکسوم درآمد متوسط در ترکیه سقوط کرد.
بنا بر آمارهای بانک جهانی، سرانه تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۱۹۸۹ معادل ۲,۱۲۵ دلار و در ترکیه معادل ۱,۹۴۹ دلار بود. یعنی متوسط درآمد هر ایرانی حدود ۱۷۶ دلار از درآمد متوسط در ترکیه بیشتر بود. در سال ۲۰۲۴، در حالی که سرانه تولید ناخالص داخلی ترکیه به ۱۵,۸۹۳ دلار رسیده بود، این رقم بیش از سهبرابر متوسط درآمد مردم ایران بود.
تورم و کاهش ارزش پول
از خرداد ۱۳۶۸ که خامنهای رهبر شد تا کنون متوسط نرخ تورم سالانه بیش از ۲۴درصد بوده است. یعنی هر سال، بهطور متوسط، یکچهارم ارزش پول نسبت به قیمت کالاهای مصرفی کاهش پیدا کرده است.
با این حساب، از زمان شروع رهبری خامنهای تا زمان کشته شدن او در اسفند ۱۴۰۴ متوسط قیمت کالاها و خدمات در ایران بیش از ۳هزار برابر افزایش پیدا کرده است.
رشد اقتصادی
یکی از شاخصترین ویژگیهای اقتصاد ایران در دوران زمامداری خامنهای بیثباتی بود. نوسانهای شدیدی که عملاً پیشبینیپذیری اقتصاد را به میزان زیادی تحت تأثیر قرار داده است.
برآیند این نوسانها تا نیمهٔ دهه ۱۳۸۰ تحت تأثیر شکوفایی نسبی اقتصاد در دولتهای هاشمی رفسنجانی و خاتمی کموبیش رو به رشد است. اما با آغاز دههٔ ۱۳۹۰ و تشدید بحرانهای سیاسی در داخل و خارج ایران، بهخصوص بحران هستهیی، اقتصاد ایران وارد یک دورهٔ رکود سنگین میشود که همچنان ادامه دارد.
شاخص توسعه انسانی
هواداران خامنهای مدعیاند که بهرغم سقوط شاخصهای اقتصادی در دوران رهبری او، ایران از نظر اجتماعی و فرهنگی توسعه پیدا کرد، بهويژه در بخش شاخص توسعهٔ انسانی.
اما بررسی دقیق دادهها نشان میدهد که از ابتدای دههٔ ۱۳۹۰ و تشدید بحران، رشد شاخص توسعهٔ انسانی در ایران متوقف شده و ایران از کشورهای همسایه عقب افتاده است.
بهطور مشخص، در سال ۱۹۹۰، دومین سال رهبری خامنهای، ایران در ردهبندی توسعهٔ انسانی در جایگاهی بالاتر از ترکیه قرار داشت، اما ۳۵ سال بعد، ایران به میزان قابلملاحظهای از رقیب منطقهییاش عقب افتاده است.
شاخص توسعهٔ انسانی (HDI) یک شاخص آماری ترکیبی از سلامت، آموزش، و رفاه است که دفتر توسعهٔ انسانی ملل متحد از سال ۱۹۹۰ به بعد محاسبه و منتشر میکند.
برگرفته از وبگاه مرکز دادههای باز