فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجانایالات متحده در بحبوحۀ جنگی که اکنون وارد چهارمین هفته خود شده، طرحی ۱۵ مادهای را برای پایان دادن به درگیریهای خاورمیانه به ایران ارائه کرده است؛ طرحی که به گفتهی دو مقام مطلع از روند دیپلماسی، از طریق پاکستان به تهران منتقل شده و نشاندهندهی تلاش فزایندهی دولت دونالد ترامپ برای یافتن راهی جهت خروج از بحران و مهار پیامدهای اقتصادی آن است….
به گزارش نیویورکتایمز، هنوز مشخص نیست این طرح تا چه اندازه در میان مقامهای ایرانی بهطور گسترده توزیع شده یا اینکه تهران آن را مبنایی برای مذاکرات خواهد پذیرفت یا نه. همچنین روشن نیست که بنیامین نتانیاهو و دولت اسرائیل—که همزمان با آمریکا در حال بمباران ایران هستند—با این پیشنهاد موافقاند یا خیر. با این حال، ارسال چنین طرحی نشان میدهد که واشنگتن در تلاش است جنگی را که چندین کشور دیگر را نیز درگیر کرده، به نقطه پایان نزدیک کند.
جزئیات کامل این طرح منتشر نشده، اما منابع آگاه گفتهاند که محورهای اصلی آن شامل برنامه موشکهای بالستیک و برنامه هستهای ایران است؛ دو موضوعی که در هفتههای اخیر به هدف اصلی حملات مشترک آمریکا و اسرائیل تبدیل شدهاند. این حملات از ۲۸ فوریه آغاز شده و تأسیسات تولیدی، پرتابگرها و زیرساختهای مرتبط با برنامههای نظامی ایران را هدف قرار دادهاند. در همین حال، رهبران آمریکا و اسرائیل بارها تأکید کردهاند که اجازه نخواهند داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.
با وجود این فشارها، ایران همچنان به شلیک موشک به سوی اسرائیل و برخی کشورهای عربی ادامه داده و طبق گزارشها حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد. از سوی دیگر، یکی از محورهای مهم طرح پیشنهادی، وضعیت مسیرهای دریایی است. از آغاز جنگ، ایران عملاً عبور ایمن بسیاری از کشتیهای غربی از تنگه هرمز را مختل کرده؛ اقدامی که موجب کاهش عرضه جهانی نفت و گاز و جهش قیمتها شده است.
در عین حال، نشانهای از توقف قریبالوقوع جنگ دیده نمیشود. مقامهای اسرائیلی اعلام کردهاند که انتظار دارند عملیات نظامی هفتهها ادامه یابد. در واشنگتن نیز کارولین لیویت ضمن تأیید جریان داشتن تلاشهای دیپلماتیک، تأکید کرده است که عملیات نظامی با نام «خشم حماسی» بدون وقفه ادامه خواهد داشت تا اهداف تعیینشده از سوی فرمانده کل قوا و پنتاگون محقق شود.
در این میان، نقش پاکستان بهعنوان میانجی برجسته شده است. به گفتهی منابع، سید عاصم منیر به چهرهی کلیدی در انتقال پیامها میان تهران و واشنگتن تبدیل شده و در این مسیر از حمایت کشورهایی مانند مصر و ترکیه نیز برخوردار است. گفته میشود او روابط نزدیکی با سپاه پاسداران ایران دارد و همین امر موقعیت او را برای میانجیگری تقویت کرده است.
منیر اخیراً با محمدباقر قالیباف تماس گرفته و پیشنهاد داده است که پاکستان میزبان مذاکرات میان ایران و آمریکا باشد. همچنین شهباز شریف اعلام کرده کشورش از هرگونه تلاش برای پایان دادن به جنگ از طریق گفتوگو حمایت میکند و آماده است میزبانی مذاکراتی «معنادار و نهایی» را بر عهده بگیرد.
با این حال، در داخل ایران شرایط پیچیدهتر است. به گفتهی منابع، مقامهای ارشد با دشواریهای ارتباطی روبهرو هستند و از بیم حملات اسرائیل حتی از برگزاری نشستهای حضوری نیز هراس دارند. این وضعیت پس از آن تشدید شد که در نخستین روز جنگ، حملهای در تهران به کشته شدن علی خامنهای و شماری از مقامهای ارشد انجامید؛ رخدادی که ساختار تصمیمگیری در ایران را با ابهام جدی مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، تمایل کاخ سفید به مذاکره این پیام را نیز در بر دارد که دولت ترامپ—دستکم در مقطع کنونی—آماده است با حفظ ساختار حاکمیت موجود در ایران، هرچند تضعیفشده، به توافقی دست یابد. این در حالی است که موضع واشنگتن و تلآویو دربارهی تغییر رژیم در ایران در طول این جنگ دستخوش نوسان بوده است.
طرح ۱۵ مادهای آمریکا را میتوان نخستین تلاش جدی برای گشودن مسیر دیپلماتیک در دل جنگی دانست که نهتنها توازن قوا در خاورمیانه، بلکه بازارهای جهانی انرژی و امنیت بینالمللی را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار داده است؛ تلاشی که سرنوشت آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.