فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجانگزارش تازهٔ نیویورکتایمز از درون ساختار قدرت در ایران نشان میدهد که با افزایش تهدیدهای نظامی آمریکا و اسرائیل، علی خامنهای اختیارات گستردهای را به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، سپرده تا در صورت وقوع جنگ یا ترور رهبران ارشد، تداوم نظام جمهوری اسلامی تضمین شود. بر پایهٔ این گزارش که بر گفتوگو با شش مقام ارشد ایرانی، سه عضو سپاه پاسداران و دو دیپلمات پیشین استوار است، لاریجانی در ماههای اخیر عملاً به مدیر اصلی سیاست امنیتی و راهبردی کشور بدل شده و حتی نقش رئیسجمهور مسعود پزشکیان به حاشیه رفته است؛ پزشکیان نیز بهگفتهٔ منابع گزارش، خود بارها تأکید کرده که «پزشک است نه سیاستمدار» و انتظار حل بحرانهای پیچیدهٔ کشور از او نباید داشت.
نیویورکتایمز مینویسد لاریجانی اکنون طیفی گسترده از مأموریتها را در دست دارد: سرکوب اعتراضات اخیر با استفاده از نیروی مرگبار، مهار نارضایتی داخلی، مدیریت روابط با روسیه و بازیگران منطقهای مانند قطر و عمان، هدایت مذاکرات هستهای با آمریکا و تدوین برنامههای ادارهٔ کشور در شرایط جنگ احتمالی. او در گفتوگویی در دوحه اعلام کرده ایران در ماههای گذشته «نقاط ضعف خود را شناسایی و اصلاح کرده» و اگر جنگی تحمیل شود «پاسخی قاطع» خواهد داد. بهگفتهٔ تحلیلگران نزدیک به حکومت، اعتماد شخصی و دیرینهٔ خامنهای به لاریجانی و سابقهٔ سیاسی و امنیتی او دلیل واگذاری این نقش محوری در شرایط «بحران حاد امنیتی» است.
بر اساس این گزارش، رهبر جمهوری اسلامی همزمان دستورالعملهای گستردهای برای بقای ساختار قدرت در شرایط حمله یا ترور صادر کرده است. برای هر منصب کلیدی نظامی و حکومتی چهار سطح جانشین تعیین شده و به مقامات ارشد نیز دستور داده شده چند جایگزین برای خود معرفی کنند. همچنین حلقهای محدود از نزدیکان رهبر اختیار تصمیمگیری در صورت قطع ارتباط یا کشته شدن او را دریافت کردهاند. خامنهای پیشتر در جریان جنگ ۱۲روزهٔ سال گذشته با اسرائیل، حتی سه گزینهٔ جانشینی برای خود تعیین کرده بود، هرچند بهگفتهٔ منابع، لاریجانی بهدلیل روحانی نبودن در میان آنان نیست. در حلقهٔ نزدیک رهبر، چهرههایی چون محمدباقر قالیباف ـ که برای فرماندهی نیروهای مسلح در جنگ بهعنوان جانشین عملیاتی رهبر تعیین شده ـ و علیاصغر حجازی، رئیس دفتر او، حضور دارند. پس از جنگ اخیر نیز ساختار جدیدی با عنوان «شورای دفاع ملی» به ریاست علی شمخانی برای مدیریت امور نظامی در جنگ ایجاد شده است.
گزارش نیویورکتایمز تأکید میکند برنامهریزیهای کنونی تهران نتیجهٔ درسهایی است که از حملهٔ غافلگیرانهٔ اسرائیل گرفته شد؛ حملهای که در ساعات نخست زنجیرهٔ فرماندهی نظامی ایران را از کار انداخت. اکنون، بهگفتهٔ منابع نظامی، ایران با فرض «قریبالوقوع بودن» حملهٔ آمریکا، همهٔ نیروهای مسلح را در بالاترین سطح آمادهباش قرار داده، پرتابگرهای موشک بالستیک را در مرزهای غربی نزدیک اسرائیل و در سواحل خلیج فارس مستقر کرده و بارها با بستن موقت حریم هوایی و رزمایش در خلیج فارس، از جمله انسداد کوتاهمدت تنگهٔ هرمز، آمادگی نظامی خود را آزموده است. خامنهای نیز در سخنرانیهای اخیر با لحنی تهدیدآمیز از توان ضربهزدن به آمریکا و حتی غرق کردن ناوهای آن سخن گفته است.
در سناریوی جنگ، بهگفتهٔ منابع گزارش، یگانهای ویژهٔ پلیس، نیروهای اطلاعاتی و گردانهای بسیج برای کنترل شهرهای بزرگ و جلوگیری از ناآرامی داخلی به خیابانها اعزام خواهند شد و ایستهای بازرسی برای شناسایی عوامل مرتبط با سرویسهای خارجی برپا میشود. همزمان رهبران ایران به مسئلهٔ بقای سیاسی نیز اندیشیدهاند: اگر خامنهای و مقامات ارشد کشته شوند، چه کسی ادارهٔ کشور را بر عهده گیرد. در این میان، لاریجانی در صدر گزینهها قرار دارد و پس از او قالیباف و حتی حسن روحانی ـ رئیسجمهور پیشین که از حلقهٔ نزدیک رهبر فاصله گرفته بود ـ مطرح شدهاند؛ هرچند بهگفتهٔ کارشناسان، سوابق این افراد از نظر افکار عمومی با اتهام فساد یا مشارکت در سرکوب اعتراضات همراه است و پذیرش آنان میتواند دشوار باشد.
گزارش همچنین به کاهش چشمگیر نقش پزشکیان در برابر صعود لاریجانی اشاره میکند. لاریجانی در هفتههای اخیر سفرهایی به مسکو و پایتختهای منطقه داشته، مذاکرات هستهای را هدایت کرده و حضوری رسانهای بسیار پررنگتر از رئیسجمهور یافته است؛ تا جایی که حتی پزشکیان برای پیشبرد موضوعی چون رفع محدودیت اینترنت نیز ناچار به مراجعه به او شده است. در نمونهای دیگر، هنگام تلاش نمایندهٔ آمریکا برای تماس با وزیر خارجهٔ ایران دربارهٔ احتمال اعدام معترضان، رئیسجمهور به وزیر خارجه توصیه کرده برای کسب اجازه با لاریجانی تماس بگیرد؛ نشانهای آشکار از انتقال مرکز تصمیمگیری به دبیر شورای عالی امنیت ملی.
در جمعبندی نیویورکتایمز، رهبری ایران همزمان در حال آمادهسازی کشور برای جنگ و دوران پس از رهبر است؛ زیرا بهگفتهٔ تحلیلگران، خامنهای خود را «در آستانهٔ شهادت» میبیند و میکوشد با توزیع قدرت و طراحی ساختارهای جانشینی، بقای نظام را تضمین کند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند پیامدهای جنگ با آمریکا غیرقابل پیشبینی است و در غیاب رهبر، انسجام جمهوری اسلامی بهشدت آسیبپذیر خواهد شد.