فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجان«به بریکس فکر کن» هستم – جایی که ما جریان پول، خطوط لوله و جابهجاییهای قدرتی را دنبال میکنیم که از تیترها پنهان میمانند.» رسانههای غربی این تیترها را مانند یک دور افتخار منتشر کردند:
«بریکس در حال شکاف برداشتن است.» «این ائتلاف در حال ازهمگسیختگی است.» «در حال فروپاشی است.»
برگردان: مینا آگاه
به بریکس فکر کن:ترامپ تحریم نفتی ایران را برداشت تا قیمتها کاهش یابد؛ روسیه محاصرهٔ کوبا را شکست
«ریاست دورهای بریکس؛ ما ریاست آن را بر عهده داریم. بریکس بر اساس اجماع عمل میکند. همانطور که میدانید، در این منازعهٔ جاریِ خاص، چندین عضو بریکس در آن دخیل هستند و به همین دلیل، پر کردن شکاف میان مواضعی که کشورها اتخاذ کردهاند دشوار بوده است؛ اما ما همچنان به تعامل با تمامی ذینفعان ادامه میدهیم…» (وزارت امور خارجهٔ هند، مارس ۲۰۲۶.)
گزارشی از «به بریکس فکر کن» (Think BRICS)
به بریکس فکر کن:اگر مطبوعات غربی را بخوانید، ممکن است با این تصور از آن خارج شوید که بریکس به پایان رسیده است. اشتباه میکنید. آنچه در واقع آشکار میشود، نوعی معماری است که گروه هفت نمیتواند بسازد؛ بلوکی که بحث میکند، اختلاف نظر دارد و با این حال به پیش میرود. بدون اعمال فشار از سوی واشنگتن. بدون آزمونهای وفاداری. کشورهایی مستقل که در زمان واقعی به اجماع دست مییابند، در حالی که جنگی در غرب آسیا در جریان است و قیمت نفت بهشدت افزایش یافته است.
امروز نشان خواهم داد که چرا آن «شکاف» نه نقض بنیان، بلکه خودِ بنیان بریکس است.
«به بریکس فکر کن» هستم – جایی که ما جریان پول، خطوط لوله و جابهجاییهای قدرتی را دنبال میکنیم که از تیترها پنهان میمانند.» رسانههای غربی این تیترها را مانند یک دور افتخار منتشر کردند:
«بریکس در حال شکاف برداشتن است.» «این ائتلاف در حال ازهمگسیختگی است.» «در حال فروپاشی است.»
اما آنچه از نظرشان دور ماند این بود: اگر آن شکاف – آن شکاف صادقانه، نامنظم و مبتنی بر حاکمیت – دقیقاً همان هدف باشد چه؟
امروز چهار تحول حیاتی بریکس در هفتهٔ گذشته را بررسی میکنیم:
نخست: چالش اجماع دیپلماتیک و تلاش برای بازسازی سازمان ملل متحد.
دوم: امنیت انرژی و گلوگاه نفت – اینکه چگونه روسیه بهمعنای واقعی کلمه روشنایی را در کوبا حفظ میکند، در حالی که ایالات متحده در مورد تحریمهای خود دچار نوسان است.
سوم: تابآوری اقتصادی و خودمختاری راهبردی – اینکه چرا تجارت هند و روسیه به رکورد شصتوهشت میلیارد دلار رسیده است و این امر چه معنایی برای دلاریزدایی دارد.
چهارم: اینکه چگونه جنوب جهانی در حال ساخت معماری امنیتی خود است؛ از اندونزی که منطق نظامی غرب دربارهٔ ایران را رد میکند، تا برزیل و بولیوی که بهطور مستقل از واشنگتن زیرساختها و مرزهای خود را به یکدیگر پیوند میدهند.
بپردازیم به موضوع:
هند در سال ۲۰۲۶ ریاست بریکس را بر عهده دارد. ریاست، سازماندهی و مسئولیتِ پیش بردن نُه کشور بسیار متفاوت در کنار یکدیگر. سپس جنگ در غرب آسیا آغاز شد و هر عضو دیدگاه متفاوتی دربارهٔ آنچه بریکس باید دربارهٔ آن بیان کند، ارائه داد.
برخی اعضا مستقیماً در این منازعه دخیل هستند. برخی با هر دو طرف روابط تجاری دارند.
وظیفهٔ هند یافتن موضعی است که همه بتوانند با آن کنار بیایند، بدون آنکه کسی را وادار به چشمپوشی از منافع خود کند. این همان مفهومی است که وزارت امور خارجه در نظر داشت: نه نشانهٔ شکست، بلکه جلوهای از دیپلماسی دموکراتیک.
گروه هفت متحد به نظر میرسد، زیرا در واقع اجماع نیست، بلکه تبعیت است. دولتهای اروپایی ظرف چند روز پشت سر سیاست ایالات متحده صف میکشند. این همبستگی نیست. این تبعیت است. بریکس بهگونهای دیگر عمل میکند. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه، و دکتر اس. جایشانکار، وزیر امور خارجهٔ هند، آنچه را در بیانیهٔ مشترک خود «گفتوگویی مستمر و نیرومند» توصیف کردهاند، تداوم بخشیدهاند. از جمله یک تماس مستقیم در ۱۱ مارس ۲۰۲۶؛ برای یافتن «راهحلهایی سودمند و قابلقبول برای طرفین.» هر واژه اهمیت دار.
«سودمند برای طرفین» به این معناست که هر دو طرف منتفع شوند.
«قابلقبول» به این معناست که هیچکس زیر چرخ له نشود.
این امر نیازمند کار روزانه است. این کار اکنون در حال انجام است.
اما آنچه رسانههای جریان اصلی کاملاً از آن غافل ماندند این است:
این موضوع مستقیماً به یک تلاش بزرگتر متصل میشود: یک بازنگری کامل در شورای امنیت سازمان ملل متحد.
استدلال هند ساده است: شورای امنیت سازمان ملل برای جهانی در سال ۱۹۴۵ طراحی شده است که دیگر وجود ندارد. پنج عضو دائم دارای حق وتو هستند و همانگونه که رئیسجمهور لولا صریحاً اشاره کرد، این پنج کشور، ایالات متحده، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا ، اغلب همان کشورهایی هستند که جنگها را آغاز میکنند، نه آنکه به آنها پایان دهند.
نقل قولی از لولا رئیس جمهور برزیل:
«من با پوتین صحبت کردم، من با مکرون صحبت کردم، من با چندین رئیس شورای امنیت سازمان ملل صحبت کردم که زمان آن رسیده است که برای میتینگی فراخوان دهید. من گفتم شورای امنیت در سال ۱۹۴۵ تشکیل شد. آنهایی که در این شورا هستند کسانی هستند که جنگ جهانی دوم را بردند: آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و انگلیس. بقیه در جنگ شرکت نداشتند. اما این پنج کشور که عضو دائمی شورای امنیت هستند باید دور هم جمع شوند و مانع جنگ شوند. مانع حملهٔ روسیه به اوکراین، مانع حملهٔ ترامپ به ونزوئلا، مانع شلیک کردن ترامپ به ایران، مانع او به حمله به عراق. به عبارتی دیگر، آنها شورای امنیت هستند. آنها بایددغدغهٔ پیشگیری از جنگ را داشته باشند.»
به بریکس فکر کن: طرح بریکس: سازمان مللی است که در آن جنوب جهانی صدایی واقعی داشته باشد. «شراکت راهبردیِ ویژه و ممتازِ» روسیه و هند الگوی اجرایی آن است: برابر، مستقل و بدون نیاز به حق وتو.
مسکو و دهلی نو توافق دارند: هرچه سازمان ملل سریعتر دموکراتیزه شود، برای همهٔ کسانی که از پیش در جایگاههای بالای تصمیمگیری نیستند، بهتر است. شکافی که هند در حال مدیریت آن است، ضعف نیست. بلکه نشان میدهد که موضع هر عضو باید حاصلِ تعامل و توافق باشد، نه اینکه از بالا دیکته شود.
در ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، غرب آسیا ناگهان شعلهور شد. در عرض چند روز، نفت برنت ۴۰ درصد افزایش یافت: از ۸۵ دلار به بیش از ۱۱۹ دلار رسید. وزیر خزانهداری، اسکات بسنت، طرحی موسوم به «در مواقع اضطراری» را معرفی کرد: لغو تحریمها بر ۱۳۰ میلیون بشکه نفت روسیه و ۱۴۰ میلیون بشکه نفت ایران که روی نفتکشها در دریا قرار داشت، و سرازیر کردن آنها به بازار برای مهار قیمت بنزین داخلی. بسنت بهصراحت اذعان کرد که در طول مدت این کارزار ایالات متحده «از بشکههای ایرانی» علیه ایران استفاده خواهد کرد تا قیمت را پایین نگه دارد:
اسکات بسنت
«…ما در سراسر دولت یک طرح اضطراری داشتیم و در وزارت خزانهداری، تحریمهای نفت روسیه را برداشتیم. میدانستیم حدود ۱۳۰ میلیون بشکه روی آب وجود دارد و عرضهای فراتر از تنگه هرمز ایجاد کردیم. بنابراین این وضعیت را پیشبینی کرده بودیم. میدانستیم ممکن است یک گلوگاه موقت، و تأکید میکنم موقت، ایجاد شود و چنین نیز شد. حدود ۱۳۰ میلیون بشکه نفت بهصورت ذخایر شناور در دسترس بود و هست، و همچنین ممکن است در روزهای پیشِ رو تحریمهای نفت ایرانِ موجود بر روی آب لغو شود؛ این مقدار حدود ۱۴۰ میلیون بشکه است. بسته به نحوهٔ محاسبه، این معادل ۱۰ روز تا دو هفته عرضهای است که ایران در حال ارسال آن بود. تمام این مقدار در اصل به چین میرفت. در واقع، ما از بشکههای ایرانی علیه ایران استفاده خواهیم کرد تا قیمت را پایین نگه داریم، برای ۱۰ تا ۱۴ روز آینده، در حالی که این کارزار را ادامه میدهیم…»
استفاده از نفت ایران. علیه ایران. در حالی که ایران بمباران میشود. تحریمهای غربی تعهداتی مبتنی بر اصول نیستند. آنها یک شیر جریاناند، که بر اساس مصلحت سیاسی داخلی روشن یا خاموش میشوند. این را با همبستگی انرژی در بریکس مقایسه کنید:
کوبا با خاموشیهای تقریباً سراسری در سطح ملی مواجه بوده است، از اوایل ژانویهٔ ۲۰۲۶ هیچ واردات نفتی نداشته است. نفتکش با پرچم روسیه «آناتولی کولودکین» در حال عبور از اقیانوس اطلس است با هفتصد و سی هزار بشکه نفت خام، که قرار است حدود ۲۳ مارس به پایانهٔ ماتانزاس برسد. نفتکش «سی هورس» نیز با دویست هزار بشکه گازوئیل در پی آن میآید. فرماندهی جنوبی ایالات متحده میگوید این اقدام «تأثیر قابلتوجهی» نخواهد داشت؛ اما این ارزیابی از اصل ماجرا غافل است.
اکنون کوبا گزینهای در اختیار دارد که واشنگتن نمیخواهد آن را داشته باشد: یا به مذاکره با دولتی ادامه دهد که آن را یک معضلِ راهبردی تلقی میکند، یا در حوزهٔ اقتصادی بریکس ادغام شود.
در حالی که دیپلماتها بحث میکنند و نفتکشها در حرکتاند، چیزی آرامتر در حال بازشکلدهی اقتصاد جهانی است.
جنوب جهانی در حال قطع رشتههای مالیای است که آن را به نهادهای غربی وابسته نگه میداشت. تجارت دوجانبهٔ روسیه و هند در سال مالی ۲۰۲۴–۲۰۲۵ به ۶۸.۷ میلیارد دلار رسید، رکوردی جدید، با هدف ۱۰۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰. نکتهٔ کلیدی این است که این مبادلات با روبل و روپیه تسویه میشود و هر دو اقتصاد را در برابر ابزارسازیِ دلار مصون میسازد.هر کشوری که ناظر است، عملاً در حال دریافت یک آموزش عملی و زنده برای مصونسازی در برابر تحریمهاست.
تعامل میان هند و چین جایی است که الگوی عملِ چند قطبی پیچیدهتر میشود. هند «یادداشت مطبوعاتی [۱]۳» را اصلاح کرد و یک مسیر تأیید خودکار برای سرمایهگذاریهای چینی با سهم کمتر از ده درصد گشود. اکنون چین نزدیک به چهل درصد واردات الکترونیک هند را تأمین میکند.
نتیجه: هند دومین تولیدکنندهٔ بزرگ تلفن همراه در جهان است؛ تولید آن از ۲۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴–۲۰۱۵ به ۱۲۷ میلیارد دلار در ۲۰۲۴–۲۰۲۵ افزایش یافته است.
کارخانههای هندی، قطعات چینی، مالکیت هندی. این اهرم است، نه وابستگی.
برزیل نیز همین دستورکار را با ابزارهایی متفاوت دنبال میکند. در مواجهه با افزایش تعرفههای ترامپ، لولا طرح REIK را به اجرا گذاشت — که شامل ۳.۱ میلیارد رئال[۲] مشوق مالیاتی برای بخش صنعت است، و به بانک توسعهٔ ملی (BNDES) مأموریت داد حجم تعهدات مالی خود را بیش از دو برابر کند و ۳۰۰ میلیارد رئال[۳] را به تأمین مالی نوآوری داخلی و پروژههای زیرساختی اختصاص دهد.
خط راهآهن سائو پائولو–کامپیناس، تونل سانتوس–گواروجا: سرمایهٔ برزیلی، بدون شروط صندوق بینالمللی پول.
جنوب جهانی دیگر برای توسعه به امضای تأییدی غرب نیاز ندارد.
و سپس بُعد نظامی مطرح میشود؛ جایی که رد منطق غربی بیش از پیش غیرقابلچشمپوشی میشود.
در سخنان افتتاحیهٔ خود در مراسم آغاز «کاروان فدراتیوا[۴]»، یک برنامهٔ سیار دولتی در برزیل، لولا در انتقاد شدید از ایالات متحده هیچ ملاحظهای به خرج نداد:
لولا: «ما باید یاد بگیریم که به حق تعیین سرنوشت مردم احترام بگذاریم. ما باید یاد بگیریم که به تمامیت ارضی کشورها احترام بگذاریم. ما نمیتوانیم بپذیریم که کسی گمان کند مالک جهان است و صبح پا می شود و میگوید : « من گرینلند را تصاحب خواهم کرد، من پاناما را میگیرم، من به کوبا حمله خواهم کرد، من به ونزوئلا را میگیرم. این را میگیرم، آن را میگیرم.» این غیرممکن است. غیرممکن. دنیا به صلح احتیاج دارد، نه جنگ. دنیا به آموزش و پرورش احتیاج دارد، نه جنگ. دنیا به غذا احتیاج دارد، نه جنگ.»
به بریکس فکر کن:رئیسجمهور اندونزی، پرابوو سوبیانتو، یک ژنرال بازنشستهٔ نظامی است. هنگامی که او میگوید کارزار ایالات متحده–اسرائیل علیه ایران فاقد «عقلانیت» است»، این سخن از اعتبار و اهمیت ویژهای برخوردار است.
او استدلال کرد که تغییر رژیم از طریق حملات هوایی با «بمباران کورکورانه» نمیتواند موفق شود و فاش کرد که رهبری ایران از مذاکرات پیشین با ایالات متحده احساس «فریبخوردگی» دارد”؛ امری که مسیر خروج دیپلماتیک را میبندد و توضیح میدهد چرا کاهش تنش تا این حد دشوار است.
در ۶ مارس، اندونزی مشارکت خود را در «هیئت صلح» ترامپ، ابتکاری دربارهٔ غزه که جاکارتا برای پیوستن به آن تحت فشار قرار داشت، پس از هفتهها مخالفت از سوی شورای علمای اندونزی، به حالت تعلیق درآورد.
وزیر امور خارجه، سوگیونو، با صراحت گفت: توجه معطوف به ایران شده است و اندونزی مستقیماً با شرکای خلیج فارس در حال رایزنی است. منتقدان این طرح را «هیئت نسلکشی» نامیدهاند.
جاکارتا همچنین برنامهٔ خود برای اعزام هشت هزار نیروی حافظ صلح به غزه را متوقف کرد و تأیید کرد که در حال مذاکره برای خرید جنگندههای چینی است، در حالی که پرابوو، رئیس جمهور اندونزی بهصراحت اعلام کرد اندونزی به هیچ ائتلاف نظامی نخواهد پیوست. بزرگترین اقتصاد جنوب شرق آسیا در حال انتخاب استقلال حاکمیتی است. این همان نظام ارزشی بریکس در عمل است.
پیشبینی دوازده تا بیستوچهار ماه آینده احتمالا اینها خواهد بود: دولتهای بیشتری در جنوب شرق آسیا از ترتیبات نظامی ایالات متحده فاصله خواهند گرفت؛ مواضع جنوب جهانی دربارهٔ اصلاح سازمان ملل به پیشنهادهای رسمی تبدیل خواهد شد؛ همکاریهای «بریکسپلاس» گستردهتر و منسجمتر میشود، بهگونهای که دور بعدی تحریمهای غربی اهرم بسیار کمتری برای اعمال فشار در اختیار داشته باشد.
در آمریکای جنوبی، برزیل و بولیوی در جریان نخستین سفر رسمی رئیسجمهور رودریگو پاز به برازیلیا، سه توافق همکاری امضا کردن: خطوط انتقال برق میان سانتا کروز و کورومبا، گردشگری مشترک، و مقابله با جرم فراملی در سراسر مرز مشترک سه هزار و چهارصد کیلومتریشان.
پاز این اقدام را «یک ضرورت تاریخی» فراتر از ایدئولوژی توصیف کرد. لولا آن را در سه واژه خلاصه کرد: «غذا، نه جنگ.» از جاکارتا تا آمازون، همین منطق در حال اجراست: ایجاد پیوندها، در اختیار گرفتن زیرساختها، و تعیین شرایط بهدست خود.
پس حاصل این هفته چیست؟ هند بدون حتی یک اولتیماتوم، نُه کشور مستقل را در یک تنش سازنده کنار هم نگه داشت. روسیه نزدیک به یک میلیون بشکه نفت به یک جزیرهٔ تحت تحریم تحویل داد، در حالی که واشنگتن بیسروصدا تحریم نفت روسیه را برای مدیریت قیمت سوخت خود کاهش داد.
هند و روسیه ۶۸ میلیارد دلار تجارت را بدون استفاده از دلار تسویه کردند. یک ژنرال نظامی که بزرگترین دموکراسی با اکثریت مسلمان جهان را اداره میکند، کارزار بمباران واشنگتن را غیرعقلانی خواند، و سپس از ابتکار صلح آن خارج شد.
برزیل نیز با بولیوی زیرساختهای فرامرزی را صرفاً بر پایهٔ شرایط داخلی خود تأمین مالی کرد. پنج اقدام. پنج کشور متفاوت. یک جهت. غرب «شکاف» در اجماع بریکس را بهعنوان یک گسست میخواند. چنین نیست. گسست زمانی رخ میدهد که وحدت تحمیلی سرانجام فروبپاشد.
آنچه هند در حال مدیریت آن است چیز دیگری است: اصطکاکِ میان برابرهای واقعی که در زمان واقعی در حال مذاکرهاند. دشوارتر، کندتر، و تنها الگویی که بهمحض از دست رفتن کنترلِ هژمونِ نگهدارندهٔ آن فرو نمیریزد.
مارس ۲۰۲۶ زمان دست و پا زدن بریکس نیست. این زمان انجام کار دشوار توسط بریکس است: ساخت مسیرهای تجاری، خطوط انتقال نیرو، پایگاههای تولیدی و چارچوبهای دیپلماتیکی که بدون اجازهٔ واشنگتن کار میکنند.
اضطراب در پایتختهای غربی نشانهٔ قدرت نیست. صدای سیستمی است که سلطهٔ خود را بر انحصار بنا کرده بود و اکنون میبیند که مسیرهای خروج در حال پر شدناند.
منبع:
BRICS News: Trump Unsanctions Iran Oil to Lower Prices – Russia Breaks Cuba Blockade
[۱] یادداشت مطبوعاتی ۳ (Press Note 3) به یک دستورالعمل رسمی دولت هند در حوزهٔ سیاست سرمایهگذاری خارجی مستقیم (FDI) اشاره دارد که در سال ۲۰۲۰ صادر شد. منظور این است که: هند در حال تعدیل این محدودیتهاست و اجازه میدهد برخی سرمایهگذاریهای کوچکتر (مثلاً زیر ۱۰٪ سهام) دوباره بدون طی فرآیند طولانیِ اخذ تأیید دولتی انجام شوند.
[۲] حدودا بین ۶۰۰ تا ۶۵۰ میلیون دلار
[۳]حدود ۶۰ میلیارد دلار
[۴] «کاروان فدراتیوا» (Caravana Federativa) یک ابتکار دولتی در برزیل است.یک برنامهٔ سیار دولتی برای تقویت ارتباط و همکاری بین دولت مرکزی و مناطق مختلف کشور.