فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجانخبرگزاری هرانا – «زمستان سرخ» گزارشی است از پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات سراسری در ایران (۷ دیماه تا ۲۶ بهمنماه ۱۴۰۴) که روز ۴ اسفند منتشر شد. این گزارش توسط مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران تهیه شده و پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات از ۷ دیماه را مستند میکند.
این گزارش حدود ۱۳۵۰ صفحه است که بر پایه بیش از ۱۴۳,۳۳۰ گزارش هرانا از منابع اختصاصی و باز است که طی بازه ۵۰ روزه جمعآوری، راستیآزمایی و تحلیل شدهاند.
این انتشار هم بهعنوان یک سند عمومی و هم بهعنوان زیرساخت آرشیوی برای تحلیلهای حقوقی و فرآیندهای آتی پاسخگویی طراحی شده است.
محتوای گزارش
این گزارش پنجاه روز نخست اعتراضات را با تمرکز بر پرسشهای محوری پاسخگویی بررسی میکند:
۱. اعتراضات چگونه شکل گرفت و از نظر جغرافیایی چگونه گسترش یافت؟
۲. نیروهای حکومتی چگونه و از طریق چه ساختارهایی واکنش نشان دادند؟
۳. چه اشکالی از آسیب و نقض رخ داد؟
۴. شرایط قطع ارتباطات چگونه بر دسترسی، کیفیت و راستیآزمایی اطلاعات تأثیر گذاشت؟
۵. در محیطی همراه با نظارت گسترده و محدودیت دسترسی، محتوا چگونه احراز هویت و تطبیق داده شد؟
۶. چگونه خطر محتوای دستکاریشده، جعلی یا تولیدشده با هوش مصنوعی شناسایی و مدیریت شد؟
۷. الگوهای مستندشده چگونه از منظر حقوقی قابل تحلیل هستند؟
۸. چگونه میتوان سوابق بهویژه هویت قربانیان و بازداشتشدگان را بدون افزایش خطر حفظ کرد؟
بخشهای مختلف گزارش به روندهای اعتراضی و جغرافیای آنها، اعتراضات دانشگاهی، شعارها، ساختار و ابزارهای سرکوب، الگوهای نقض (از جمله کشتار، جراحات، بازداشتها، اعترافات اجباری، فشار بر خانوادهها و نقض بیطرفی پزشکی)، تحلیل حقوقی، واکنشهای بینالمللی و نحوه بسیج سازوکارهای مستندسازی مجموعه فعالان میپردازد.
در مرکز این گزارش دو محور اصلی قرار دارد:
- ثبت راستیآزماییشده کشتهشدگان، از جمله کودکان.
- ثبت مستند بازداشتشدگان، از جمله افراد زیر سن قانونی، دانشجویان و بازداشتهای گروهی.
یافتههای کلیدی
گستره جغرافیایی
▫️تعداد کل محلهای اعتراض: ۶۸۲
▫️تعداد شهرهای منحصربهفرد: ۲۰۳
▫️تعداد استانهای منحصربهفرد: ۳۱
اعتراضات دانشجویی
▫️اعتراضات دانشگاهی مستندشده: ۵۵
▫️دانشگاههای درگیر در اعتراض: ۳۶
دانشگاهها به فضاهای مدنی محوری در بطن جنبش اعتراضی و همچنین در واکنش حکومتی تبدیل شدند.
تلفات: ابعاد و ترکیب
در پنجاه روز نخست مورد پوشش این گزارش، مستندسازی تجمیعشده موارد زیر را ثبت کرده است:
▫️معترضان کشتهشده: ۶،۴۸۸ نفر
▫️کودکان کشتهشده (جداگانه و بدون احتساب در معترضان): ۲۳۶ نفر
▫️غیرنظامیان کشتهشده (غیرمعترض): ۷۶ نفر
▫️نیروهای نظامی و حکومتی کشتهشده: ۲۰۷ نفر
▫️مجموع تلفات: ۷،۰۰۷ نفر
علاوه بر این، ۱۱,۷۴۴ پرونده همچنان در دست بررسی است و در آمار نهایی تأییدشده لحاظ نشدهاند.
بهطور جداگانه، هشت مورد مرگ غیرنظامیان در اثر درگیری میان شهروندان در اماکن عمومی نیز مستند شده است.
تفکیک دستهبندیها عامدانه انجام شده است. تمایز میان معترضان، کودکان، غیرنظامیان غیرمعترض و نیروهای حکومتی یا حامی حکومت از اختلاط تحلیلی جلوگیری کرده و امکان تفسیر حقوقی و آماری دقیقتر را فراهم میکند.
این ارقام نمایانگر حداقل موارد قابل راستیآزمایی در شرایطی هستند که دسترسی جامع امکانپذیر نبوده است.
جراحات
▫️نیروهای نظامی و امنیتی مجروح: ۴,۸۸۴ نفر
▫️غیرنظامیان مجروح: ۲۵,۸۴۶ نفر
این آمار گستره خشونت را فراتر از تلفات قطعی نشان میدهد و ابعاد کلی آسیب را ترسیم میکند.
بازداشتها
▫️مجموع بازداشتها: ۵۳,۷۷۷ مورد
▫️کودکان، نوجوانان و دانشآموزان بازداشتشده: ۵۵۵ نفر
▫️دانشجویان بازداشتشده: ۱۴۷ نفر
آمار بازداشت شامل مواردی است که هویت افراد بهطور مشخص ثبت شده و همچنین بازداشتهای گروهی تأییدشده را دربر میگیرد؛ در بسیاری موارد، انتشار نام افراد ممکن نبوده یا خطرآفرین بوده است.
اعترافات اجباری
▫️اعترافات اجباری مستندشده: ۳۶۹ مورد
گزارش، اعترافات اجباری را بهعنوان ابزاری نظاممند برای ارعاب و کنترل روایت در محیطی با نظارت شدید و محدودیت رسانهای تحلیل میکند.
احضاریهها
▫️احضاریههای مستندشده: ۱۱,۰۵۳ مورد
احضاریهها بهعنوان سازوکاری موازی برای اعمال فشار حقوقی عمل کرده و دامنه کنترل حکومت را فراتر از بازداشت رسمی گسترش دادهاند.