فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجانپیروزی اتحاد شوروی سوسیالیستی بر آلمان فاشیستی در ماه مه ۱۹۴۵ و پیدایش وضعیت مناسب برای آزادی ملتهایی که در شرایط استعماری و نیمهاستعماری به سر میبردند، واکنش مثبتی در میان محافل مترقی ایران و نیروهای دمکرات منطقه خاورمیانه ایجاد کرده بود.
بیانیه هیات سیاسی فرقه دمکرات آذربایجان
به مناسبت هشتادمین سالگرد تاسیس جمهوری مهاباد
امسال هشتادمین سالگرد دوم بهمن(۲ی ریبندان) مصادف شده است با کشتار وحشیانه هزاران نفر از خلقهای ساکن کشورمان که بار دیگر اکثر شهرهای کوچک و بزرگ ایران را به صحنه اعتراضهای حقطلبانه خود نسبت به سیاستهای فاجعهبار اقتصادی و اجتماعیِ ضدملی و ضدمردمی رژیم جمهوری اسلامی تبدیل کرده بودند.
طی روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴، مزدوران رژیم ولایت فقیه با سرکوپ خشن و خونین و قتل عام زنان و مردان جان به لب رسیدهای که شجاعانه به خیابانها آمده بودند، برگ دیگری به پرونده جنایتهای حکومت دیکتاتوری علی خامنهای افزودند. تا کنون شمار قطعی کشته شدگان از رقم ۵۰۰۰ نفر فراتر رفته و متاسفانه تحقیق کنندگان احتمال میدهند که ممکن است این تعداد تا چند برابر رقم فعلی نیز افزایش یابد.
بنابراین، این بیانیه با عرض تسلیت به خانوادههای داغدارِ و همدردی با همه خلقهای ایران که عزیزان خود را از دست دادهاند، و با چشمانی اشکبار نوشته میشود.
تشکیل جمهوری مهاباد در سال ۱۳۲۴ مطابق با سال ۱۹۴۶ میلادی، محصول رشد جنبش ملی خلق کُرد در ایران و سایر مناطق کردستان و فاز نهایی مرحله مشخص تکامل آن بود. اوضاع پس از جنگ جهانی دوم در خاور میانه به طور عام و در ایران به شکل خاص، به این تحول مساعدت کرد.
پیروزی اتحاد شوروی سوسیالیستی بر آلمان فاشیستی در ماه مه ۱۹۴۵ و پیدایش وضعیت مناسب برای آزادی ملتهایی که در شرایط استعماری و نیمهاستعماری به سر میبردند، واکنش مثبتی در میان محافل مترقی ایران و نیروهای دمکرات منطقه خاورمیانه ایجاد کرده بود. نیروهای مترقی در ایران نیز فعالانه به مبارزه علیه ارتجاع داخلی و بینالمللی که تلاش میکردند کشورمان را در اسارت اقتصادی و سیاسی نگهدارند، پیوستند. در این سالها رشد جنبش دمکراتیک در آذربایجان و کُردستان ایران بطور چشمگیری افزایش یافته بود.
در اوایل زمستان سال ۱۳۲۱(پایان سال ۱۹۴۲) در کردستان ایران، به ابتکار گروهی از روشنفکران کُرد جلسه تاسیس کومله ژ-ک(جمعیت ژیانهوی کردستان) برگذار گردید. در این جلسه برنامه کومله ژ- ک به تصویب رسید که طبق آن مبارزه خلق کُرد برای کسب حقوق ملی خود و حق خودمختاری در چارچوب کشور ایران محدود میشد.
حزب ژ- ک برنامه ۶ مادهای خود را به شرح زیر اعلام کرد:
یک – حکومت مرکزی ایران باید زبان کُردی را که زبان مادری حدود ۳ ملیون کُرد ساکن ایران است را به رسمیت بشناسد؛
دو- باید در مدارس کردستان به زبان کُردی تدریس شود. در ادارههای دولتی باید زبان کُردی رایج گردد؛
سه – در کردستان باید همه کارمندان و ماموران دولتی از میان کُردهای بومی تعیین شوند؛
چهار – مالیاتهایی که در کردستان گرفته میشود باید در کردستان برای آبادانی همین سرزمین و بهبودی زندگی همین مردم هزینه شود؛
پنج – این خواستههای خلق کُرد باید در تهران، پس از بحث و بررسی به عنوان قانون به تصیویب برسد؛
شش – اینها خواستهای کوتاه مدت ما هستند. برنامه و خواستهای درازمدت ما که شامل حق تعیین سرنوشت ملت کُرد و دیگر ملتهای ساکن ایران است، بعد از پایان جنگ دوم جهانی مطرح خواهیم نمود.
طی حدود دو سال، یعنی تا تابستان سال ۱۳۲۳ کومله ژ- ک به یک سازمان تودهای تبدیل شد که شعبههای آن در تمام مناطق کردستان ایران فعالیت میکردند و در مهاباد روزنامه «نیشتمان»(وطن) منتشر میشد.
افزایش فعالیتهای کومله ژ- ک در مناطق مرکزی و جنوبی کردستان ایران باعث شد نیروهای ارتجاعی دولت ایران با همکاری ماموران دولت انگلستان، فشار و تضییقات خود علیه جنبش ملی کُردها را تشدید کنند. در نتیجه این فشارها، ارتجاع موفق شد بین رهبران جنبش تفرقه ایجاد کند. در نیمه دوم سال ۱۳۲۴ سازمان جنبش عملا از هم پاشید. اما نیروهای مترقی خلق کُرد برای تشکیل سازمان سیاسی ملی کردستان ناامید نشدند.
حدود یکسال پس از منحل شدن کومله ژ- ک، در تاریخ ۲۴ مرداد ۱۳۲۴، حزب دمکرات کردستان بعنوان یک ضرورت تاریخی به جای کومله ژ – ک تشکیل گردید و همه اعضای ژ – ک وارد حزب دمکرات کردستان ایران شدند.
حزب دمکرات کردستان ایران در مدت کوتاهی هزاران عضو از سرتاسر کردستان به صفوف خود جذب نمود. اولین کنگره این حزب در روزهای ۳ تا ۷ آبانماه ۱۳۲۴ با شرکت نمایندگان منتخب اعضای حزب برگزار گردید. چندماه پس از اولین کنگره حزب، در روز دوم بهمن ماه ۱۳۲۴(۲ی ریبندان) مطابق با ۲۲ ژانویه ۱۹۴۶، میتینگ بزرگی در میدان «چوار چرای» شهر مهاباد با شرکت نمایندگان مردم سراسر کردستان برگزار شد. در این میتینگ، تشکیل جمهوری خودمختار کردستان ایران توسط پیشوا قاضی محمد اعلام گردید.
مواد اصلی برنامه حزب دمکرات کردستان ایران در ۸ ماده تنظیم و اعلام شد:
اول – مطابق قانون اساسی انقلاب مشروطه ایران، در کردستان باید شوراهای محلی ایالتی و ولایتی انتخاب شوند و حکومت شورایی برقرار شود و تمام مسائل مربوط به ایالتها و ولایتها و دولت زیر نظر شوراها قرار گیرند؛
دوم – در مدارس کردستان، در کنار زبان فارسی، تدریس باید به زبان کُردی نیز انجام شود. مکاتبات اداری در کردستان به زبان کردی نیز انجام شود؛
سوم – ادارههای دولتی در کردستان ایران باید توسط کارمندان و ماموران کُرد اداره شوند؛
چهارم – تمام کارمندان و ماموران دولتی در کردستان باید از کردهای بومی باشند؛
پنجم – باید میان کشاورزان و مالکان زمینهای کشاورزی، بر اساس قراردادهای رسمی، توافقهایی انجام شود که طرفین راضی باشند و آینده هر دو طرف تضمین شود؛
ششم – حزب دمکرات کردستان در مبارزه خود کوشش میکند که برادری و برابری کامل را مابین دو ملت کُرد و آذربایجانی و دیگر ملتها و اقلیتهای دینی مانند آسوریها و ارمنیها و غیره را بوجود آورد؛
هفتم – حزب دمکرات کردستان با تمام نیروی خود برای بهبودی وضع اقتصادی و اجتماعی ملت کُرد مبارزه میکند. این موضوع باید بوسیله استخراج منابع زیرزمینی و منابع موجود تامین و تکمیل گردد. کوشش برای مدرن کردن کشاورزی و توسعه بازرگانی بخش دیگری از برنامه حزب است؛
هشتم – حزب دمکرات کردستان ایران خواهان آزادی و فعالیت سیاسی همه ملتهای ساکن ایران است، تا این خلقها قادر باشند در توسعه و آبادانی سرزمین خویش نقش شایسته خود را ایفا کنند.
تشکیل جمهوری مهاباد یکی از مهمترین وقایع در تاریخ مبارزاتی ملت کُرد است. جمهوری مهاباد پس از فقط یازده ماه فعالیت درخشان و خدمت به زحمتکشان خلق کُرد، به دلیل حمله و هجوم عهدشکنانه ارتش شاهنشاهی و دشمنان خلق کُرد به شکست کشانده شد.
پیشوا قاضی محمد و برخی از یارانش به اسارت گرفته شدند. آمار دقیقی از مجموع کشتهشدگان و اسیران در جریان یورش نظامی ارتش به جمهوری مهاباد و درگیریهای عشایر در منابع معتبر ذکر نشده است. «قاضی محمد» به همراه برادرش «صدر قاضی» و پسرعمویش «سیف قاضی» در روز ۱۰ فروردین ۱۳۲۶ در میدان مرکزی مهاباد، میدان چوار چرای» بدار آویخته شدند.
بیش از ۵۰ سال شعار اصلی حزب دمکرات کردستان ایران «دمکراسی برای ایران – خودمختاری برای کردستان» بود. ولی اکنون با توجه به پیشرفتها و تجربههای جوامع جهانی و وضعیت موجود، این شعار جای خود را به تحقق حکومت فدرالیستی در ایران داده است.
کنگره سوم حزب دمکرات کردستان دلیل اصلی و مهم شکست جمهوری مهاباد را عدم همبستگی و مبارزه مشترک در فعالیتهای عملی میان نیروهای مترقی و دمکراتیک ایران و همچنین عدم تفاهم متقابل مابین دمکراتهای کردستان و آذربایجان میداند. این کمبودها باعث گردید که دولت مرکزی به تفرقه میان نیروهای دمکراتیک و مترقی در غرب و شمال غرب ایران دامن زند و جداگانه آنها را سرکوب کند.
علیرغم چنان کمبودهایی، تشکیل جمهوری مهاباد مرحله مهمی در جنبش ملی-دمکراتیک کردستان ایران به شمار میآید که موجب تحکیم خودآگاهی کُردها گردید و سطح آگاهی سیاسی و ایدئولوژیک آنان را ارتقاء داد. تشکیل جمهوری مهاباد از طرف حزب دمکرات کردستان ایران یکی از نقاط اتکای جنبش دمکراتیک عمومی مردم ایران در مبارزه علیه ارتجاع داخلی و امپریالیسم جهانی بود.
گرامی باد دوم بهمن، سالروز تشکیل جمهوری خودمختار کردستان در مهاباد !
گرامی باد خاطره «قاضی محمد» و یارانش و همه مبارزان جانباخته خلقها و نیروهای مترقی و انقلابی ایران !
پیروز باد مبارزه خلقها و زحمتکشان علیه دیکتاتوری ولایت فقیه برای استقرار آزادی، صلح، استقلال و عدالت اجتماعی در ایران !
هیات سیاسی فرقه دمکرات آذربایجان
دوم بهمنماه سال ۱۴۰۴