فرقه دموکرات آذربایجان فرقه دموکرات آذربایجاننیروهای امنیتی دولت مرکزی سوریه سرانجام روز دوشنبه وارد شهرهای کُردنشین حسکه و قامیشلی در شمالشرق سوریه (روژاوا) شدند و این آغاز مرحله عملیاتی توافق جدید امضاشده بین «نیروهای دموکراتیک سوریه» و دولت احمد شرع بود….
یورونیوز: گزارشها حاکی از آن است که در روز دوشنبه ۱۳ بهمن دستکم ۱۵ وسیلهٔ نقلیه حامل بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ پرسنل وارد شهر حسکه شدند و همزمان با آغاز اجرای مرحلهٔ اول توافق آتشبس، در شهرهای حسکه و قامیشلی منع رفتوآمد اعلام شد.
درگیریهای نظامی شدیدی که در دو هفته گذشته میان دولت مرکزی سوریه و نیروهای کُرد مستقر در منطقهٔ «روژاوا» یا همان «کردستان سوریه» روی داد جرقهٔ بحران جدیدی را در کشوری زد که پس از سالها جنگ داخلی، بهنسبت آرام به نظر میرسید.
کُردها یکی از بزرگترین اقلیتهای قومی سوریه هستند و حدود ۱۰ سال است که «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF)، ائتلافی از گروههای اقلیت سوریه با محوریت کُردها، کنترل «روژاوا» را در دست دارند. این مناطق بعد از مبارزات این نیروها در کنار ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا درجهای از خودگردانی به دست آورده و نهادهای محلی خودشان را ایجاد کرده بودند.
اما با روی کار آمدن دولت جدید سوریه به ریاست احمد شرع در پاییز ۲۰۲۴، دولت سوریه بار دیگر درصدد برقراری حاکمیت مرکزی بر این مناطق برآمد، بهویژه آنکه SDF حدود یکچهارم قلمرو کشور و تمام میادین نفتی اصلی آن را کنترل میکرد.
پیش از این توافقی در مارس ۲۰۲۵ میان دولت مرکزی سوریه و کُردها برای ادغام نیروها و نهادها امضا شده بود، اما اجرای آن بارها به تعویق افتاده و با اختلافهای عمیق سیاسی همراه بود.
آغاز درگیریها در ژانویه ۲۰۲۶
در پی توقف مذاکرات و درخواست دولت شرع از نیروهای کُرد برای خروج از مناطق شهری، سرانجام در ۶ ژانویه درگیریها در شهر حلب آغاز شد. تبادل آتش و بمباران میان ارتش سوریه و نیروهای کُرد باعث کشته و زخمی شدن غیرنظامیان و آوارگی گستردهٔ مردم منطقه شد.
از شمار دقیق کشتهشدگان این درگیریها اطلاع دقیقی در دست نیست، اما گروههای حقوق بشری کُرد از قتلعام جمعیت در برخی از روستاهای اطراف کوبانی خبر دادند.
در روزهای بعد، ارتش سوریه با اعزام نیروهای بیشتری به مناطق دیر حافر و اطراف رقه پیشروی کرد، مناطقی که تا پیش از آن زیر نفوذ «نیروهای دموکراتیک سوریه» بود.
در جریان این پیشرویها، نیروهای دولتی سوریه از کمک جنگجویان عرب و قبیلهیی، و همچنین حمایتهای ترکیه، برخوردار بودند و به کمک آنها توانستند حدود ۸۰درصد از قلمرو زیر کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه را به کنترل خودشان درآورند.
در واقع، برخی از پیشرویهای ارتش سوریه در شرق فرات پس از ۱۷ ژانویه نه از طریق نبرد مداوم، بلکه پس از تغییر در وفاداری نیروهای «الصنادید» بخش قبیلهیی عرب در نیروهای دموکراتیک سوریه روی داد.
نیروهای دموکراتیک سوریه سرانجام تصمیم گرفتند از مناطق با اکثریت جمعیت عرب عقبنشینی و خود را برای دفاع از شهرهای با اکثریت کُرد آماده کنند، که توافق روز جمعه حاصل شد.
در جریان درگیریها، مذاکرات بارها به بنبست خورد و دولت سوریه از موضع قوی خودش برای بازپسگیری سرزمینها استفاده میکرد.
در پی این درگیریها، حدود ۱۰۰هزار نفر بهویژه در حلب و مناطق اطراف مجبور به فرار و تن دادن به آوارگی شدند. گزارشها حاکی از تخریب گستردهٔ زیرساختها، خانهها، و وضع رو به وخامت زندگی مردم است.
پایان درگیری و بازگشت کنترل دولت مرکزی
پس از بیانیهٔ مشترک فرانسه، آلمان، بریتانیا، و آمریکا که بر لزوم توقف خصومتها و برقراری آتشبس بلندمدت تأکید داشت، سرانجام نشستی در ۲۷ ژانویه با حضور مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، و الهام احمد، رئیس مشترک روابط خارجی از یک سو، و اسعد شیبانی، وزیر خارجهٔ دولت موقت سوریه، از سوی دیگر تشکیل شد.
روز جمعه ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ توافقی میان دولت سوریه و نیروهای کُرد به امضا رسید که به آتشبس دائمی منجر شد. انتظار میرود این توافق راه را برای ادغام نیروها و نهادهای کُرد در ساختار دولت سوریه هموار کند. بر اساس این توافق:
۰ هر دو طرف نیروهایشان را از خطوط مقدم در شمالشرق سوریه عقب میکشند
۰ نیروهای امنیتی دولت مرکزی وارد شهرهای حسکه و قامیشلی، دژهای قدرت کُردها، میشوند
۰ برخی از میادین نفتی، فرودگاه قامیشلی، و گذرگاههای مرزی ظرف ده روز به دولت مرکزی تحویل داده میشود
۰ حقوق فرهنگی و آموزشی کُردها تضمین میشود و بازگشت آوارگان امکانپذیر خواهد بود
۰ نیروهای نظامی کُردها بخشی از نیروهای امنیتی و نظامی سوریه خواهند شد، اما منحل نخواهند شد و هویت متمایز خود را در ارتش سوریه حفظ خواهند کرد. قرار است آنها در سه لشکر در حسکه و یک تیپ در کوبانی سازماندهی مجدد شوند و زیر نظر فرمانداری حلب (منصوبشده از سوی دولت مرکزی) قرار گیرند
۰ امنیت در سرزمینهای کُردنشین همچنان بر عهدهٔ پلیس کُردها خواهد بود که «آسایش» نامیده میشود. با وجود این، این نیرو بهتدریج در وزارت کشور سوریه ادغام خواهد شد. همزمان، بخشهای اداری خودمختار در این منطقه (کارمندان دولت، معلمان، و غیره) نیز در ساختار دولت دمشق ادغام خواهند شد و زیرمجموعهٔ فرمانداری قرار میگیرند که از سوی دمشق منصوب میشود.
پایان رؤیای خودمختاری کُردها؛ بیاعتمادی به دولت مرکزی
عملی شدن این توافقنامه به معنای پایان رویاهای کُردها برای داشتن «خودمختاری» در روژاوا است.
با این حال، چندین خواست دیرینهٔ کُردها تضمین میشود، از جمله حق خودگردانی در سرزمینهای زیر کنترل آنها، اگرچه چگونگی اجرای آن هنوز روشن نیست.
گفته میشود که در میان نیروهای SDF بیاعتمادی عمیقی به دولت احمد شرع وجود دارد که پیش از این یک «جهادی» و بنیانگذار «جبهه النصره» بوده است و همین نیروها در کنار ائتلاف بینالمللی با آنها جنگیدهاند.
همچنین، این اولین توافقی نیست که میان کُردها و دولت مرکزی سوریه حاصل میشود. آنها قبلاً در مارس ۲۰۲۴ نیز برای ادغام نهادهای منطقهٔ خودمختار در دولت به توافق رسیده بودند، اما نتایج مذاکرات هرگز اجرایی نشد.
آتشبس نیز تاکنون بارها نقض شده است. پس از عقبنشینی نیروهای کُرد از پایگاههای تاریخیشان، نیروهای دولتی حلقهٔ محاصره کوبانی را تنگتر کردند و سرانجام به آن وارد شدند.
در حسکه نیز نبردهای سنگینی روی داده است. نیروهای وابسته به حکومت مرکزی اواسط هفتهٔ گذشته به شهر «تل حره» حمله کردند تا جادهٔ دسترسی به کردستان عراق را که از طریق آن در روزهای اخیر کمکهای بشردوستانه وارد میشد مسدود کنند.
پیشبینی میشود که گذرگاه مرزی «سمالکا»، نقطهای حیاتی بین منطقهٔ کردستان عراق و مناطق شمالشرق سوریه، باز بماند. با این حال، طبق مفاد توافق، این گذرگاه زیر کنترل دولت مرکزی قرار خواهد گرفت.
واکنشهای بینالمللی؛ گفتوگوها ادامه دارد
ترکیه که نگران حضور شبهنظامیان کُرد در نزدیکی مرزهایش است وقایع اخیر سوریه را «ضربه به تروریسم» توصیف کرد. خبرگزاری فرانسه به نقل از سازمانهای غیردولتی و یک نماینده پارلمان ترکیه مینویسد که روز شنبه مقامات ترکیه مسیر یک کاروان حامل کمک به کوبانی را مسدود کردهاند.
آمریکا و فرانسه این توافق را گامی مهم در مسیر ثبات و وحدت سوریه توصیف کردند و از دو طرف خواستند به اجرای کامل آن پایبند بمانند. آمریکا، که از نیروهای کُرد در جریان مبارزاتشان با نیروهای داعش حمایت کرده بود، اکنون از احمد شرع حمایت میکند. امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه به هر دو طرف تبریک گفت و حمایت کاملش را از اجرای این توافق اعلام کرد.
در یک ماه اخیر و همزمان با درگیریهای سوریه، تجمعهای اعتراضی بسیاری در حمایت از کُردهای سوریه در سراسر جهان بهویژه در کشورهای اروپایی برگزار شد.
الهام احمد، رئیس مشترک شورای اجرایی «ادارهٔ خودمختار شمال و شرق سوریه» (AANES) اعلام کرد: «ما اکنون از این کشورها انتظار تضمینهایی برای احترام به آتشبس داریم. آنها باید امنیت اقلیتها در سوریه را تضمین کنند.»
مذاکرات باید برای تعیین تکلیف درباره موضوعهای حیاتی ادامه یابد. کُردها بهویژه خواستار آناند که حفاظت از هویت آنها در قانون اساسی گنجانده شود.
الهام احمد، که آموزش به زبان کُردی و حفاظت از پرچم کردستان را خواستهای غیرقابل مذاکره میداند، اعلام کرد که بحثها هنوز در این موضوعها آغاز نشده است. مسئلهٔ کُردهای آواره، بهویژه خانوادههای منطقهٔ عفرین، که ترکیه آنها را رانده است، نیز همچنان حلنشده باقی مانده است.
با وجود برقراری آتشبس، کوبانی (شهر استراتژیک با اکثریت کُرد در شمالغرب سوریه و در امتداد مرز ترکیه) همچنان در محاصره است. بنا بر اعلام مسئولان این منطقه، که از دیگر بخشهای کُردنشین جدا است، پس از دو هفته محاصرهٔ سنگین کوبانی از طرف نیروهای دولت مرکزی، آب و برق درشهر همچنان قطع است و نزدیک به ۵۰۰هزار ساکن آن در سرمای زمستان با کمبود غذا و امکانات درمانی و سوخت روبهرو هستند.